Skip to content
Новата цена на електричната енергија за домаќинствата од 1 јануари 2027 година е во фаза на подготовка, а конечниот износ на сметките ќе зависи пред сè од понудата на ЕСМ, трошоците за пренос и дистрибуција и одлуката на Регулаторната комисија за енергетика. Засега нема конечна одлука за поскапување, иако дел од енергетските компании веќе доставуваат пресметки за своите регулирани услуги.
Во пресрет на грејната сезона, неизвесноста околу цената на струјата отвора дополнително прашање за домашниот буџет. Потрошувачката на електрична енергија обично расте во студените месеци, особено кај домаќинствата што се греат со инвертери и други електрични уреди, па дури и релативно мала корекција на цената може да се одрази врз месечните сметки.
ЕСМ е клучно за новата цена
Постапката за утврдување на регулираните цени за следниот период веќе е почната. Според информациите објавени на 13 октомври, МЕМО, Електродистрибуција и ЕСМ – Подружница Енергетика доставиле пресметки до Регулаторната комисија за енергетика, додека МЕПСО најавил дека барањето ќе го достави дополнително.
Од доставените пресметки засега не може да се заклучи колкава ќе биде конечната промена на сметките за домаќинствата. МЕМО не побарал корекција, а Електродистрибуција сè уште немала финализирано дел од пресметката поврзана со набавката на електрична енергија за покривање на загубите во мрежата.
ЕСМ – Подружница Енергетика, која снабдува компании во кругот на Железара, побарала зголемување на цената на својата услуга за речиси 53 проценти, од 0,4 на 0,6 денари за мегават-час. Ова барање се однесува на конкретната услуга, а не на малопродажната цена на електричната енергија за сите домаќинства во Македонија.
Најважниот елемент за новата цена што ќе ја плаќаат граѓаните е понудата на ЕСМ за електричната енергија што ја произведува и ја продава на универзалниот снабдувач ЕВН Хоме. Според објавените информации, сегашната цена изнесува 65 евра за мегават-час, а новата понуда се очекува до крајот на ноември.
Премиерот Христијан Мицкоски претходно изјавуваше дека Владата се обидува цената да остане непроменета или да се намали. Тоа засега е најавена цел, а не донесена одлука.
Од што зависи конечната сметка?
Цената на струјата што ја плаќа едно домаќинство не се определува само според цената по која електричната енергија се произведува или набавува. Во конечната сметка влегуваат и регулираните трошоци за пренос и дистрибуција, како и други тарифни елементи и даночни давачки.
Регулаторната комисија ги утврдува регулираните цени за енергетските дејности во рамките на своите надлежности. При пресметките се разгледуваат трошоците на операторите, потребите за одржување и инвестиции во мрежата, загубите на електрична енергија и другите признати трошоци.
Во постапката за следната година се важни и условите на пазарот. На европските берзи, според информациите објавени на 13 октомври, цената на електричната енергија надминувала 200 евра за мегават-час, додека цената на природниот гас достигнала околу 86 евра за мегават-час.
Повисоките берзански цени се ризик за енергетските системи, но не значат автоматски дека домаќинствата ќе плаќаат поскапа струја во иста мера. Врз конечната цена влијаат домашното производство, договорената цена на ЕСМ, регулираните трошоци и одлуките на надлежните институции.
Што значат блок-тарифите за домаќинствата?
И при непроменета цена на електричната енергија, износот на сметката може значително да се разликува во зависност од потрошувачката. Кај домаќинствата со двотарифно броило, потрошувачката во високата тарифа е поделена на четири блока, со различна цена за секој блок. За ниската тарифа се применува посебна цена.
Според објавениот тарифник на ЕВН, за 2026 година цените на активната електрична енергија во високата тарифа се 4,7074 денари за киловат-час во првиот блок, 5,8976 денари во вториот, 7,8537 денари во третиот и 19,1904 денари во четвртиот блок. Цената во ниската тарифа изнесува 2,1893 денари за киловат-час. Овие износи се однесуваат на тарифните ставки за активната електрична енергија, а не на целосната сметка со сите дополнителни ставки.
Тоа значи дека домаќинство што троши повеќе електрична енергија во високата тарифа може да има повисок трошок од домаќинство со помала потрошувачка, дури и кога двете се снабдуваат по истиот тарифен систем.
Регулаторната комисија претходно најави анализа на блок-тарифите и на можноста за дополнителни часови со евтина струја, вклучително и во сабота. До почетокот на октомври анализата сè уште не била завршена, а конечна одлука немало. Затоа, евентуална промена на времетраењето на евтината тарифа не треба да се претставува како веќе договорена мерка.
Колку ќе чини греењето оваа зима?
За домаќинствата што користат електрична енергија за греење, најважна ќе биде комбинацијата од потрошувачката и конечната цена. Инвертер-клима, електричен радијатор и другите грејни уреди немаат иста потрошувачка, а таа зависи и од изолацијата, големината на просторијата, надворешната температура и времетраењето на греењето.
Затоа, без конкретни податоци за потрошувачката и без конечна одлука за тарифите, не може веродостојно да се пресмета колку денари повеќе би плаќало едно просечно семејство. Прецизна споредба ќе биде можна кога ќе бидат познати новите цени и кога ќе се споредат сметки со иста потрошувачка.
Домаќинствата можат да ги ограничат трошоците со рационално користење на греењето, одржување на уредите, подобрување на изолацијата и префрлање на дел од потрошувачката во часовите со ниска тарифа, кога тоа е практично возможно. Сепак, овие мерки не можат да ја заменат потребата од транспарентна регулаторна постапка и јасно објаснување на новите цени.
До конечната одлука, клучните прашања остануваат колкава цена ќе понуди ЕСМ, дали ќе има промени кај трошоците за пренос и дистрибуција и дали РКЕ ќе направи измени во блок-тарифите или во распоредот на евтината струја.
Одговорите ќе покажат дали сметките од јануари ќе останат на приближно исто ниво или домаќинствата ќе се соочат со нов трошок токму во периодот кога потрошувачката на енергија расте.
