Skip to content
Пациентот добива упат за специјалист, но вистинскиот проблем понекогаш започнува дури потоа – кога треба да најде слободен термин, да чека дијагностичка процедура или да дознае кога ќе дојде на ред за интервенција. Системот „Мој термин“ овозможува електронско закажување и проверка на слободни термини, но за да се утврди колку навистина чекаат граѓаните, потребни се споредливи податоци по специјалност, здравствена установа и вид на услуга.
Прашањето е важно и за пациентите што чекаат преглед и за институциите што треба да обезбедат пристап до здравствената заштита. Колку се чека кај кардиолог, офталмолог или радиолог? Дали истиот преглед може да се добие побрзо во друга јавна установа? И кој треба да реагира кога првиот достапен термин е предалеку за здравствената состојба на пациентот?
Кој ги отвора термините и кој го следи системот?
Според официјалните информации на Управата за електронско здравство, термините за специјалистички прегледи ги креираат лекарите, односно здравствените установи во кои работат. Установите се должни до десеттиот ден во тековниот месец да ги креираат и одобрат термините за следниот месец. Пациентите можат да ги проверуваат слободните термини преку јавниот портал „Мој термин“.
Ова значи дека достапноста на прегледите во голема мера зависи и од тоа колку термини се внесени во системот, колку лекари и апарати се на располагање и како установата ги организира своите капацитети.
Затоа, долгото чекање не може автоматски да се припише само на недостиг од лекари. За да се утврдат причините, потребно е да се знае колку пациенти чекаат, колку термини се достапни, колку прегледи навистина се реализираат и колку закажани термини пропаѓаат.
Министерството за здравство и Управата за електронско здравство имаат важна улога во функционирањето на системот, додека здравствените установи ги креираат термините. Фондот за здравствено осигурување, пак, ги уредува договорните односи и финансирањето на здравствените услуги во рамките на своите надлежности. Одговорноста за подобар пристап до прегледите затоа бара координација, но и јасни податоци за тоа каде настанува застојот.
Има податоци за термини што пропаѓаат
Еден од проблемите што може да ја намали достапноста на прегледите се закажаните термини на кои пациентите не се појавуваат, а не ги откажале навреме.
Според податоците објавени од Управата за електронско здравство за јануари 2025 година, биле закажани 214.285 прегледи со термин. Од нив, 26.217 биле откажани, додека за 34.406 закажани упатувања не бил евидентиран прием, а термините не биле откажани.
Овие бројки не покажуваат колку денови чека пациентот за конкретна специјалност, ниту докажуваат дека сите пропуштени термини можеле веднаш да им бидат доделени на други пациенти. Но тие укажуваат дека неискористените термини се дел од проблемот со организацијата на здравствените услуги.
Управата наведува дека пациентите добиваат СМС-потсетници пред прегледот, а откажувањето е можно и преку мобилната апликација „Мое здравје“ или со порака на бројот 144 194, со внесување на бројот на електронскиот упат. Навременото откажување овозможува терминот да се искористи од друг пациент.
Листата за операции не е исто што и листата за специјалистички прегледи
Посебен систем постои за листите на чекање за елективни хируршки интервенции. На порталот на Министерството за здравство може да се пребаруваат интервенции според специјалност, здравствена установа и лекар, а податоците се означени како ажурирани на 24 часа.
Но листата за операции не дава целосен одговор на прашањето колку се чека за прв специјалистички преглед, снимање или дијагностичка процедура. Тоа се различни фази од лекувањето и треба одделно да се следат.
Фондот за здравствено осигурување во 2026 година објави и анализа за операциите за замена на колк и колено во периодот 2023–2025. Според објавените податоци, заклучно со мај 2026 година, во трите најголеми ортопедски центри во Македонија повеќе од 659 пациенти чекале операција на колк. Во анализата како причини за подолгото чекање се наведуваат, меѓу другото, организациските и просторните капацитети.
Овој податок се однесува на конкретна хируршка интервенција, а не на сите специјалистички прегледи. Сепак, покажува зошто е важно листите да се анализираат според видот на услугата и капацитетот на секоја установа.
Што треба да знае пациентот?
Слободните термини за преглед може да се проверуваат на порталот „Мој термин“. Доколку терминот се промени, здравствената установа треба да го извести пациентот на контакт-телефонот што го оставил при закажувањето. Затоа е важно телефонскиот број во системот да биде точен.
За контролен преглед во рок од 30 дена од првиот преглед, според официјалните упатства на Управата за електронско здравство, не е потребен нов упат. Ако специјалистот утврди потреба од контрола, тој треба да ја закаже преку електронскиот здравствен систем.
Овие информации им помагаат на пациентите да ги користат достапните механизми, но не го решаваат проблемот ако нема соодветен термин во разумен рок.
Колку долго чекаме – прашање на кое институциите треба да одговорат
За граѓаните, најкорисна би била редовно објавувана и споредлива информација за просечното и најдолгото чекање по специјалност, установа и вид на услуга. Таквите податоци би покажале каде има најголем притисок, дали капацитетите се користат целосно и во кои области се потребни повеќе кадар, опрема или подобра организација.
Во јавно достапните официјални извори што ги проверивме не најдовме единствен, актуелен преглед што ги собира времињата на чекање за сите специјалистички прегледи и дијагностички услуги во Македонија. Тоа не значи дека податоците не постојат во институционалните системи, туку дека без нивно објавување и споредување тешко може да се добие целосна слика за пациентите.
Токму затоа, Министерството за здравство, Управата за електронско здравство, Фондот и јавните здравствени установи треба да одговорат на едноставни, но суштински прашања: колку пациенти чекаат, колку време чекаат, каде се најдолгите листи и што конкретно се презема за да се скратат.
За пациентот, терминот не е само датум во електронски систем. Тој може да значи побрза дијагноза, навремено лекување и помалку неизвесност. Затоа времето на чекање треба да биде мерлив показател за тоа колку здравствениот систем навистина им е достапен на граѓаните.
Извори: Управа за електронско здравство, Министерство за здравство, Фонд за здравствено осигурување
