Skip to content
Чивава и германска дога можат да припаѓаат на ист вид, но нивниот биолошки часовник очигледно не отчукува со иста брзина. Нова голема студија на речиси 900 домашни кучиња покажува дека поголемите кучиња стареат побрзо не само според статистиката за животниот век, туку и на молекуларно ниво.
Истражувањето, објавено во списанието Science, анализирало 1.640 профили на ДНК-метилација од крвта на 894 кучиња вклучени во Dog Aging Project. Кучињата доаѓале од околу 120 раси, што им овозможило на научниците да споредат животни со огромни разлики во телесната големина, но од ист вид.
Резултатот е јасен: поголемите кучиња во просек покажувале побрзо напредување на епигенетското стареење од малите. Сличен забрзан сигнал бил забележан и кај машките во споредба со женските кучиња.
Тоа може да помогне да се објасни еден долгогодишен парадокс. Меѓу различни видови животни, поголемите цицачи често живеат подолго од малите. Но кај кучињата правилото е обратно, малите раси во просек живеат подолго од големите.
Научниците одамна знаат дека телесната големина е поврзана со животниот век. Новата студија сега покажува дека зад таа врска постои и мерлив молекуларен сигнал.
Истражувачите ја следеле ДНК-метилацијата – хемиски ознаки што се прикачуваат на ДНК и помагаат во регулирањето на активноста на гените, без да ја менуваат самата генетска секвенца.
Со возраста, распоредот на овие ознаки постепено се менува. Токму затоа научниците можат да користат специфични модели на метилација како своевиден „епигенетски часовник“.
Од анализираните примероци истражувачите создале часовник што можел да ја процени календарската возраст на кучето со медијална грешка помала од една година.
Уште поважно, кучињата чија епигенетска возраст била повисока од очекуваната според нивната вистинска возраст имале и поголем ризик од смрт во следните две години. Тоа укажува дека часовникот не мери само случајни промени во крвта, туку сигнал поврзан со биолошкото стареење.
Најинтересната трага била пронајдена во делови од геномот наречени транспозони.
Тоа се делови од ДНК што често се нарекуваат „скокачки гени“, бидејќи одредени типови можат да создаваат копии и да се вметнуваат на други места во геномот.
Еден таков тип се LINE1 елементите. Во нормални услови клетките ги држат релативно неактивни, меѓу другото и преку ДНК-метилацијата. Со стареењето дел од тие хемиски ознаки се губат, а кај големите кучиња тој процес се одвивал побрзо.
Според истражувањето, повеќе од 40 проценти од анализираните региони поврзани со LINE1 губеле метилација со возраста. Кај гигантските раси годишното губење било приближно 35 проценти побрзо отколку кај малите кучиња.
Тоа не значи дека кучето губи 35 проценти од целата своја ДНК-метилација годишно, туку дека брзината на промената во конкретните LINE1-региони е поголема.
Зошто е тоа важно?
Ако контролата над транспозоните ослаби, тие потенцијално можат да станат поактивни. Таквата активност во други истражувања се поврзува со геномска нестабилност, оштетување на ДНК, воспаление и други процеси поврзани со стареењето.
Но токму тука е и најважното ограничување на студијата.
Истражувачите пронашле силна поврзаност, но не докажале дека промените кај LINE1 директно го предизвикуваат побрзото стареење или пократкиот живот кај големите кучиња.
Можно е тие да бидат дел од механизмот, но можно е и да се последица на други биолошки процеси што се случуваат паралелно.
Едно од можните објаснувања е и селективното одгледување. Големите раси со генерации биле селектирани за брз раст и голема телесна маса. Таквата селекција можеби носи биолошка цена подоцна во животот, но ни тоа засега не е докажано како главна причина.
Студијата открила и разлики меѓу половите. Машките кучиња покажувале побрзо епигенетско стареење, а дел од промените биле концентрирани на X-хромозомот. Авторите нагласуваат дека механизмот кај полот изгледа различен од оној поврзан со телесната големина.
Прашањето што најмногу ги интересира сопствениците е дали ова значи дека може да се предвиди колку долго ќе живее нивното куче.
Одговорот засега е не.
Епигенетскиот часовник покажува статистички образец на голема група животни. Тој не е клинички тест со кој ветеринар може да земе крв од конкретно куче и да каже колку години живот му остануваат.
Животниот век зависи и од наследните болести на расата, телесната тежина, исхраната, физичката активност, ветеринарната грижа и животната средина.
Ниту студијата покажува дека одредена храна, суплемент или промена во начинот на живот може да го „врати“ епигенетскиот часовник.
Но резултатите отвораат важна нова насока. Ако идните истражувања покажат дека губењето на контролата над транспозоните навистина го забрзува стареењето, научниците би можеле да испитуваат дали тој процес може да се забави.
Тоа нема да направи германска дога да има животен век на чивава. Но може да помогне подобро да се разбере зошто кај големите раси стареењето започнува порано и напредува побрзо.
Студијата затоа не дава едноставен одговор зошто големите кучиња живеат пократко. Таа дава нешто поважно: силен молекуларен доказ дека нивниот пократок живот не е само статистичка особеност на расите, нивниот биолошки часовник навистина изгледа дека се движи побрзо.
