Skip to content
Изборите во Србија не донесоа само крај на 14-годишното владеење на Српската напредна странка, туку и тежок пораз за дел од традиционалната опозиција. Додека Студентската листа освои убедливо мнозинство, партиите кои со години се претставуваа како главни противници на Александар Вучиќ останаа далеку под изборниот праг. Политичките аналитичари оценуваат дека нивните лидери погрешно го процениле историскиот момент, а за некои од нив резултатот би можел да значи и крај на политичката кариера.
Победата на Студентската листа на предвремените парламентарни избори во Србија, одржани на 25 октомври, целосно ја промени политичката сцена во земјата. Но, покрај поразот на владејачката Српска напредна странка, изборите открија уште еден голем пресврт – драматичен пад на поддршката за дел од опозициските партии.
Според конечната проекција на Ипсос и ЦеСИД, изработена врз основа на целокупниот примерок од избирачки места, Студентската листа освои околу 53 проценти од гласовите и 141 пратенички мандат, додека коалицијата предводена од Александар Вучиќ доби 38,8 проценти и 103 мандати.
Наспроти овие резултати, опозициската листа „Европска Србија“, предводена од Драган Ѓилас, Мариника Тепиќ и Здравко Понош, освои само 0,3 проценти од гласовите. „Автентична десница“ на Милош Јовановиќ доби околу 0,9 проценти, додека под изборниот праг остана и Социјалистичката партија на Србија со 2,2 проценти.
Од амбиција за власт до политичка маргинализација
Особено тежок е резултатот за коалицијата „Европска Србија“, составена од Странката на слободата и правдата на Драган Ѓилас, партијата СРЦЕ на Здравко Понош и движењето „Солидарност“ на Горан Јешиќ.
Во предизборната кампања, претставниците на оваа коалиција тврдеа дека можат да освојат најмалку четири до пет проценти од гласовите и дека без нивната поддршка нема да биде можно формирање нова влада.
Мариника Тепиќ тогаш оценуваше дека коалицијата располага со значително поголем изборен потенцијал од оној што го покажуваат анкетите, објаснувајќи дека дел од нивните симпатизери не сакаат јавно да ја искажат поддршката.
Но, изборните резултати покажаа сосема поинаква слика. Студентската листа освои доволно мандати самостојно да формира парламентарно мнозинство, додека „Европска Србија“ остана со приближно 0,3 проценти поддршка.
Кој погрешно го прочита историскиот момент?
Политикологот Дејан Бурсаќ во изјава за Нова.рс оценува дека овие партии направиле сериозна политичка грешка, бидејќи не ја препознале природата на промените што се случуваат во српското општество.
Според него, во моменти на големи политички пресврти, кога гласачите се определуваат меѓу две јасно спротивставени политички концепции, останатите актери ризикуваат да бидат целосно маргинализирани.
„Мислам дека овие партии самите си го означија политичкиот крај. Им беше предочено што може да се случи, но свесно ризикуваа и сега ја плаќаат цената“, оценува Бурсаќ.
Тој смета дека изборниот пораз може да остави долгорочни последици, бидејќи партиите што не успеваат да ја препознаат насоката на големите општествени промени тешко ја враќаат изгубената доверба.
Прва оставка по изборниот дебакл
Милош Јовановиќ, лидерот на Новата демократска странка на Србија, веќе ја презеде политичката одговорност.
По освоените само 0,9 проценти од гласовите, Јовановиќ поднесе оставка од претседателската функција во партијата.
Уште во изборната ноќ тој ѝ ја честиташе победата на Студентската листа, признавајќи дека резултатот на неговата коалиција е исклучително лош.
„Целосно ја преземам одговорноста за нашиот резултат“, изјави Јовановиќ.
Од друга страна, Драган Ѓилас и Здравко Понош јавно ја поздравија победата на студентите, но до објавувањето на текстот на Нова.рс не понудија детално објаснување за изборниот неуспех на нивната коалиција.
Студентите го презедоа просторот што со години го бараше опозицијата
Изборите во Србија отворија и едно пошироко политичко прашање: како движење што произлезе од граѓанските и студентските протести успеа да привлече толкава поддршка, додека дел од опозициските партии со долгогодишно политичко искуство останаа речиси без гласачи?
Едно од можните објаснувања е дека Студентската листа успеала да се наметне како главен носител на политичките промени, концентрирајќи голем дел од гласовите на граѓаните кои бараа смена на власта.
Дел од опозициските партии, меѓу кои Демократската странка, Движењето на слободни граѓани и Зелено-левиот фронт, решија да ги поддржат студентите, наместо да настапат со посебни изборни листи.
Други, пак, се обидоа да го задржат сопствениот политички идентитет и самостојно да ја проверат поддршката меѓу гласачите.
Токму оваа разлика во политичката стратегија се покажа како еден од важните елементи на изборниот исход.
Крај на една политичка ера или почеток на нова опозиција?
Резултатите покажуваат дека изборите во Србија не беа само гласање за промена на власта, туку и сериозна прераспределба на политичката поддршка.
Студентското движење, кое се разви по протестите предизвикани од трагедијата на железничката станица во Нови Сад, успеа да го претвори граѓанското незадоволство во изборен резултат и парламентарно мнозинство.
Истовремено, дел од старите опозициски партии се соочуваат со прашањето дали воопшто имаат политички простор во новите околности.
Нивниот пораз не мора нужно да значи исчезнување од политичката сцена, но покажува дека претходната препознатливост, лидерското искуство и долгогодишната критика на власта не биле доволни за да ја задржат довербата на гласачите.
