Skip to content
Александар Вучиќ ги загуби изборите од политичко движење кое пред две години дури и не постоеше. Според првите проекции, студентската листа, родена од протестите по трагедијата во Нови Сад, освои апсолутно мнозинство во српскиот парламент и стави крај на 14-годишното владеење на Српската напредна партија.
Но, кои се луѓето што го победија Вучиќ? За разлика од неговата партија, Студентската листа нема еден доминантен политички лидер. Нејзините 250 кандидати вклучуваат лекари, универзитетски професори, адвокати, економисти, актери, спортисти и активисти. Повеќето никогаш не биле на високи владини позиции.
Меѓу попознатите имиња се кошаркарската легенда Дејан Бодирога, поранешниот гувернер на Народната банка на Србија Дејан Шошкиќ, актерот Тихомир Станиќ и социологот Јово Бакиќ. Но, на врвот на листата е човек многу помалку познат на пошироката јавност – кардиологот од Нови Сад Илија Срдановиќ.
Листата ја предводи доктор од Нови Сад
Илија Срдановиќ е кардиолог и професор на Медицинскиот факултет во Нови Сад. Како прв кандидат, тој ја предводи листата официјално наречена „Студентски список – Студентите победуваат“.
Неговиот избор има и симболична димензија. Нови Сад е градот каде што на 1 ноември 2024 година се урна настрешница на железничка станица, при што загинаа 16 лица, што предизвика најголемо протестно движење против владата на Вучиќ.
Срдановиќ не е професионален политичар. Неговата кандидатура ја одразува одлуката на студентското движење да ги стави луѓето од различни професии во преден план, наместо познатите партиски функционери.
Зад него на листата е докторката Катарина Станковиќ, додека на четвртото место е хирургот Александар Цветковиќ. Третото место му припадна на драматургот Жељко Хубач, познат по својата работа во телевизиски серии и во театарот.
Важно е да се разликува првото место на изборната листа од кандидатурата за премиер. Позицијата на Срдановиќ не значи автоматски дека тој ќе стане премиер. Студентското движење сè уште не потврдило кој ќе ја предводи идната влада.
Бодирога, Шошкиќ и познати актери
Едно од најпознатите имиња на Студентската листа е секако Дејан Бодирога, поранешен кошаркар на Југославија, двократен светски и трикратен европски шампион и претседател на Евролигата.
Бодирога е на 24-то место на листата. Неговото име носи признание на движењето надвор од круговите на луѓе кои учествуваа во студентските протести.
На 27-мо место е Дејан Шошкиќ, економист и поранешен гувернер на Народната банка на Србија, кој ја држеше оваа позиција од 2010 до 2012 година. Неговото искуство е особено релевантно за економската политика на идната влада.
Меѓу кандидатите е актерот Тихомир Станиќ, познат на пошироката публика по неговите бројни филмски и телевизиски улоги. На осмото место на листата се наоѓаат и поранешниот атлетски репрезентативец Михаил Дудаш, поранешниот фудбалер Мирко Поледица и Феѓа Димовиќ, адвокат и член на музичката група Белградски сојуз.
Професори, активисти и луѓе кои предупредуваа против корупцијата
Важен дел од листата го сочинуваат универзитетски професори и експерти кои јавно ја критикуваа владата за време на протестот.
Меѓу нив е и социологот Јово Бакиќ, професор на Филозофскиот факултет во Белград и долгогодишен критичар на политиките на Вучиќ. Тој е на 76-то место на листата.
Психологот Александар Баукал, ректорот на Универзитетот за уметности во Белград Мирјана Николиќ и инженерот Зоран Ѓајиќ се исто така на листата.
Ѓајиќ е особено интересен поради неговата поврзаност со случајот со станицата во Нови Сад. Како инженер кој бил ангажиран во работите на таа зграда, тој јавно предупредил за неправилности и проблеми поврзани со реконструкцијата. Тој е на 58-мо место на листата.
Меѓу кандидатите е и Златко Кокановиќ, земјоделец и еден од истакнатите противници на проектот за рударство на литиум во долината Јадра. Како претставник на здружението „Не дамо Јадар“, тој учествувал во протестите против проектот на компанијата Рио Тинто.
На листата е вклучена и адвокатката Сара Ел Сараг, која јавно ги презентираше предлозите на студентското движење за судски реформи.
Зошто студентите не се на врвот на листата?
Една од особеностите на движењето е тоа што студентите кои ги организираа протестите генерално не се поставија себеси на врвот на изборната листа.
Наместо тоа, во текот на повеќе од една година студентски пленуми, блокади и дискусии, тие избраа кандидати за кои веруваа дека можат да ја преземат одговорноста за работата на државните институции.
Студентската листа беше формално основана во септември од група од 14 лица, претежно универзитетски професори. Меѓу нив беше и Марија Маруна, професорка на Архитектонскиот факултет во Белград.
Движењето потоа собра повеќе од 70.000 потписи за поддршка и ја достави листата до Републичката изборна комисија на 14 септември.
Основната идеја беше да се изгради политичка опција која нема да зависи од еден лидер. На овој начин, Студентската листа се обиде да се разликува од политичкиот модел во кој Вучиќ со години беше централна фигура на власт.
Секако, Вучиќ беше соборен и од сите оние студенти кои упорно протестираа речиси две години, преку бројни собири и акции.
Што имаат намера да направат кога ќе ја преземат власта?
Во септември, Студентската листа презентираше програма од 11 точки, поделена на три дела: „Србија или мафијата“, „Знаењето е моќ“ и „Србија расте со нас“.
Програмата се фокусира на борбата против корупцијата, зајакнувањето на независноста на институциите и одговорноста на државните службеници.
Тие предвидуваат формирање на специјални обвинителски полициски сили за истрага на корупцијата, темелен преглед на работата на Министерството за внатрешни работи и истрага за потеклото на имотот на јавните службеници.
Тие, исто така, најавуваат лустрација, односно испитување на одговорноста на службениците кои ја злоупотребиле својата положба или ги прекршиле човековите права. За лицата за кои е утврдена одговорност во соодветната постапка, тие предвидуваат и забрана за вршење јавна функција.
Меѓу социјалните мерки, тие ги истакнуваат бесплатните учебници за студентите, поевтините лекови и поголемите инвестиции во образованието.
Ова се програмските ветувања засега. Нивното спроведување ќе зависи од идната влада, законските процедури и можноста за спроведување на најавените промени преку институциите.
Од трагедијата во Нови Сад до изборната победа
Студентското движење се појави по уривањето на кровот на железничката станица во Нови Сад на 1 ноември 2024 година. Во трагедијата загинаа 16 лица, а случајот покрена прашања за одговорноста за реконструкцијата на станицата, транспарентноста на јавните работи и корупцијата.
Студентите почнаа да ги блокираат факултетите и да бараат објавување на документацијата и утврдување на одговорност. Нивните протести постепено добија поширока поддршка од граѓаните.
Во текот на 2025 и 2026 година, тие организираа масовни собири и протестни маршеви низ цела Србија. Се соочија со полициски интервенции, напади и обвинувања од властите дека дејствуваат во интерес на странски држави.
Во мај 2025 година, тие побараа распишување на предвремени парламентарни избори. Кога изборите конечно беа објавени за 25 октомври 2026 година, протестното движење се претвори во изборна организација.
Тие победија. Сега тие треба да покажат дали можат да управуваат со земјата
Според проекциите на CeSID и Ipsos, врз основа на 56 проценти од обработениот примерок, Студентската листа освои 52 проценти од гласовите и треба да има 139 од вкупно 250 места.
Според истата проекција, листата на Вучиќ освои 39,3 проценти од гласовите, или 104 мандати. Конечните официјални резултати сè уште се чекаат.
Студентската листа е на прагот на формирање независна влада. Но, сега таа се соочува со поинаков предизвик од организирање протести.
Движењето кое речиси две години се бореше против начинот на кој партијата на Вучиќ управува со Србија, мора да одлучи кој ќе ја води владата, како ќе ги распредели одговорностите и дали може да претвори група луѓе од различни професии и политички ставови во функционална влада.
Нивната најголема предност на изборите беше токму тоа што не претставуваа друга традиционална политичка партија. Дали овој модел ќе продолжи да функционира по изборите, останува да се види.
