Skip to content
Македонија продолжува да обезбедува пари преку задолжување на домашниот и меѓународниот финансиски пазар. По 150 милиони евра од меѓународни обврзници и 115 милиони евра преку домашни државни хартии од вредност, Владата донела одлука и за долгорочен кредит од 70 милиони евра кај Шпаркасе банка. Само во октомври, трите финансиски инструменти достигнуваат вкупно 335 милиони евра. Додека државата обезбедува средства за отплата на старите долгови и покривање на буџетските потреби, капиталните инвестиции се кратат, а јавниот долг се приближува до 60 проценти од БДП.
Македонската држава влегува во нов циклус на задолжувања. Позајмува од меѓународните финансиски пазари, издава државни записи и обврзници, а сега се задолжува и кај домашна комерцијална банка. Најновата одлука за долгорочен кредит од 70 милиони евра кај Шпаркасе банка го отвора прашањето колку буџетот станува зависен од нови позајмици за да ги сервисира постојните обврски и да ги финансира планираните расходи.
Одлуката за задолжување кај Шпаркасе банка АД Скопје е објавена во „Службен весник“ број 246 од 20 октомври 2026 година. Станува збор за долгорочен кредит наменет за финансирање на буџетските потреби на Република Северна Македонија. Според објавените информации, кредитот изнесува 70 милиони евра, но неговите целосни финансиски услови, вклучително и каматната стапка и рокот на отплата, не се потврдени во јавно достапните информации што беа проверени.
Овој кредит е само еден од повеќето финансиски инструменти преку кои државата обезбедува средства во последниот период.
Во октомври Македонија се задолжи за 150 милиони евра преку обврзници на меѓународниот пазар, со каматна стапка од 5,25 проценти. Иако првично биле планирани 250 милиони евра, министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска објасни дека бил обезбеден помал износ, а средствата се потребни за отплата на главница и камати по постојните долгови до крајот на годината.
На 20 октомври државата продаде и домашни хартии од вредност за околу 7,09 милијарди денари, односно приближно 115 милиони евра. Каматните стапки кај дел од инструментите достигнуваат до 5,2 проценти.
Кога ќе се соберат овие три износи, станува збор за приближно 335 милиони евра ново обезбедено или одобрено финансирање за релативно краток период. Сепак, тоа не значи дека јавниот долг автоматски се зголемил за истата сума, бидејќи дел од задолжувањата се користат за рефинансирање на претходни обврски, а кај банкарскиот кредит треба да се разликува одобрувањето од реалното повлекување средства.
Државата позајмува за да враќа стари долгови
За да се разбере новиот бран задолжувања, неопходно е да се погледнат финансиските обврски што доспеваат во 2026 година.
Според Министерството за финансии, државата годинава треба да исплати околу 1,56 милијарди евра по основ на главница и камати за постојните задолжувања.
Значителен дел од овие средства се однесуваат на претходно преземени обврски, што значи дека новите кредити и обврзници не се користат исклучиво за финансирање нови проекти, туку и за враќање на старите долгови.
Ваквата практика е позната како рефинансирање и претставува вообичаен инструмент во управувањето со јавниот долг. Државите редовно издаваат нови обврзници за да ги исплатат оние што доспеваат. Проблемот се појавува кога задолжувањето станува поскапо, кога буџетскиот дефицит останува висок и кога економскиот раст не создава доволно дополнителни приходи.
Тогаш секоја нова година носи слична финансиска задача: да се обезбедат пари за тековните расходи, но и за обврските што произлегуваат од претходните години.
Особено значајни се каматите. За задолжувањето од 150 милиони евра со каматна стапка од 5,25 проценти, годишниот каматен трошок би изнесувал приближно 7,9 милиони евра, доколку целиот износ остане во оптек една година по таа стапка.
Тоа се средства што мора да бидат обезбедени од буџетот, независно од тоа дали економијата ќе оствари повисок или понизок раст.
Од почетокот на годината – задолжувања од над една милијарда евра
Октомвриските задолжувања не се единствените во 2026 година.
Уште во јануари државата реализираше еврообврзница од една милијарда евра, поделена во две транши од по 500 милиони евра, со различни рокови на отплата.
Во мај беше одобрено и задолжување од 260 милиони евра кај пет странски финансиски институции. Средствата беа предвидени за буџетски потреби, капитални расходи и рефинансирање на постојните обврски.
Заедно со октомвриските инструменти, износот на овие поголеми задолжувања и кредитни одлуки достигнува приближно 1,6 милијарди евра.
Но, овој збир не претставува нето-зголемување на јавниот долг, ниту потврда дека сите одобрени средства се веќе искористени. Дел од нив служат за отплата на претходни задолжувања, па вистинската промена на долгот може да се утврди само со споредување на новите повлекувања и отплатите.
Сепак, износите покажуваат колку големи финансиски потреби има државниот буџет и колку значајна улога има задолжувањето во нивното покривање.
Инвестициите се кратат, а задолжувањето продолжува
Она што особено отвора дилеми е структурата на буџетските расходи.
Со вториот ребаланс на Буџетот за 2026 година, капиталните расходи беа намалени за приближно 6,3 милијарди денари, односно околу 103 милиони евра, додека буџетскиот дефицит остана на ниво од 4,1 процент од БДП.
Фискалниот совет предупреди на промените во структурата на буџетот и на ризиците што произлегуваат од намалувањето на капиталните расходи.
Според неговите пресметки, планираните капитални расходи се пониски од буџетскиот дефицит, што укажува дека задолжувањето не е поврзано само со финансирање инвестиции.
Тука се отвора суштинското економско прашање: за што државата позајмува пари и каква корист ќе создадат тие средства во иднина?
Кога задолжувањето се користи за изградба на патишта, модернизација на железницата, подобрување на енергетската инфраструктура или други продуктивни инвестиции, постои можност економската активност да се зголеми и дел од трошокот долгорочно да се компензира преку повисоки приходи.
Но, кога значителен дел од позајмените средства се користи за тековни расходи, идните генерации ја наследуваат обврската за отплата без нужно да добијат нова инфраструктура или повисока продуктивност.
Од Министерството за финансии намалувањето на капиталните расходи го поврзуваат со динамиката на реализација на проектите, нагласувајќи дека буџетот мора да се приспособува на реалните можности за трошење.
Сепак, разликата меѓу планираните и реализираните инвестиции останува еден од најзначајните показатели за ефикасноста на јавните финансии.
Јавниот долг веќе надмина 10,7 милијарди евра
Последните објавени податоци покажуваат дека на крајот на вториот квартал од 2026 година јавниот долг на Македонија достигнал 10,73 милијарди евра, односно 58,8 проценти од бруто-домашниот производ.
Ова ниво е блиску до прагот од 60 проценти од БДП, кој претставува важен фискален ориентир.
Самиот процент не значи дека државата е во непосредна опасност од неможност за отплата. Но, колку е повисок долгот, толку е поголема потребата од внимателно управување со роковите, каматите и буџетските расходи.
Дополнителен ризик претставуваат условите на меѓународните финансиски пазари. Доколку каматните стапки останат високи, рефинансирањето на претходните обврски може да стане поскапо.
Тоа директно влијае врз буџетот, бидејќи повисоките камати значат помалку расположливи средства за други потреби.
Со други зборови, јавниот долг не е само бројка во финансиските извештаи. Тој влијае врз просторот што државата го има за инвестиции, јавни услуги и економски мерки.
Колку долго може да се одржува буџетот со нови кредити?
Владата нагласува дека задолжувањата се планирани и дека Македонија редовно ги сервисира обврските. Тоа е важен показател за способноста на државата да пристапува до финансиските пазари и да обезбедува средства за навремена отплата.
Но, редовното сервисирање на долгот не е единствениот критериум за одржливост на јавните финансии.
Клучно е дали економијата расте побрзо од задолжувањето, дали буџетските приходи се зголемуваат и дали новите средства создаваат услови за поголема продуктивност и посилен стопански развој.
Во спротивно, државата ризикува сè поголем дел од своите финансиски можности да го насочува кон отплата на претходните обврски.
Новиот кредит од 70 милиони евра кај Шпаркасе банка затоа не е само уште една одлука за финансирање на буџетот. Тој е дел од поширока слика во која Македонија продолжува да користи повеќе извори на задолжување, додека истовремено се соочува со висок дефицит и намалени капитални инвестиции.
За да се оцени вистинскиот ефект од ваквата политика, неопходна е транспарентност за условите на секој кредит, роковите за отплата, каматните трошоци и намената на средствата.
Бидејќи вистинското прашање веќе не е дали Македонија може да обезбеди уште еден кредит. Прашањето е дали новите задолжувања ќе придонесат државата во иднина да има помала потреба од нив.
