Skip to content
По повеќе од две децении во кои жителите на српскиот град Зрењанин не смееле да ја користат водата од водоводот за пиење, властите ја укинале забраната. Но, една година подоцна, експертите повторно предупредуваат дека водата може да биде опасна по здравјето. Според Регулаторниот институт за обновлива енергија и животна средина (РЕРИ), концентрацијата на канцерогениот арсен е пет до шест пати над дозволената, а одлуката за укинување на забраната била донесена врз основа на анализи направени во период од само пет дена.
Случајот повторно го отвора прашањето како е можно проблем што трае повеќе од 20 години да биде административно затворен без убедливи докази дека водата е трајно безбедна.
На 9 октомври 2025 година, Покраинскиот секретаријат за здравство ја укинал забраната за употреба на водата за пиење и подготовка на храна, воведена на 14 јануари 2004 година поради зголемена концентрација на арсен.
Но, според РЕРИ, одлуката била заснована на примероци земени меѓу 29 септември и 3 октомври 2025 година, иако законските правила предвидуваат следење на квалитетот во различни периоди од годината.
Пет дена анализи за проблем стар 21 година
Адвокатот и основач на РЕРИ, Јован Рајиќ, оценува дека институциите не обезбедиле доволно одговори за безбедноста на водата, туку создале институционални пречки за пристап до информациите.
Особено загрижувачки, според организацијата, е тоа што две анализи покажале концентрации на бромдихлорометан од два до три пати над дозволените вредности.
Станува збор за соединение од групата трихалометани, кое може да се создава како нуспроизвод при дезинфекција на водата со хлор.
Тоа отвора дополнително прашање: дали решавањето на еден проблем со водата довело до појава или зголемување на друг ризик?
РЕРИ веќе покренал судски постапки и најавува дополнителни правни чекори, вклучително и можност за колективно застапување на интересите на граѓаните.
Ризик за децата и бремените жени
Експертката за јавно здравје Елизабета Пауновиќ предупредува дека долготрајната изложеност на арсен може да има сериозни здравствени последици, вклучувајќи промени на кожата и зголемен ризик од одредени видови рак.
Според нејзините наводи, концентрациите на арсен во водата во Зрењанин достигнуваат пет до шест пати над дозволените вредности.
Посебна загриженост постои за децата и бремените жени, кај кои изложеноста на штетни материи може да има дополнителни последици.
Пауновиќ посочува дека не била спроведена официјална проценка на здравствениот ризик, која, според неа, требало да биде основа за одлуката дали водата е безбедна.
Експертите бараат редовно објавување на резултатите од анализите, следење на концентрацијата на арсен и дополнителни токсиколошки испитувања.
Граѓаните со години плаќаат вода што не можат безбедно да ја пијат
Проблемот не е само здравствен, туку и социјален.
Домаќинствата што можат да си дозволат купуваат флаширана вода, додека посиромашните граѓани се соочуваат со дополнителен финансиски товар или ризикуваат да ја користат водата од водоводот.
Организацијата „Право на вода“ и еколошкото здружение „Полекол“ предупредуваат дека долгогодишниот проблем создал дополнителни нееднаквости меѓу жителите.
Експертите сметаат дека е потребно и долгорочно инфраструктурно решение, вклучително и регионален водоводен систем за Банат, со кој би се подобриле снабдувањето и контролата на квалитетот на водата.
Кој одлучил дека водата е безбедна?
Засега најважното прашање не е само колкава е концентрацијата на арсен, туку и врз основа на кои докази институциите ја укинале забраната.
РЕРИ тврди дека граѓаните биле доведени во заблуда со одлука што не била поткрепена со доволно долгорочно следење.
Ова се наоди и оценки на организацијата и независните експерти, а не нова правосилна судска одлука со која е утврдена одговорност на институциите.
Но, кога водата за пиење е во прашање, товарот на докажување на нејзината безбедност мора да биде врз институциите што ја гарантираат.
По 21 година забрана, жителите на Зрењанин добија одлука дека водата може да се користи. Она што сè уште го бараат е уверлив доказ дека таа навистина е безбедна.
