Skip to content
Бартломиеј Питала стигна до 338 метри длабочина во подводната пештера Врело на Матка, а Скопје го запиша меѓу своите почесни граѓани. Советот ја донесе одлуката на 5 ноември, по иницијатива на градоначалникот Орце Ѓорѓиевски, за истражувачкиот подвиг и меѓународната промоција на градот. Зад името на полскиот нуркач стојат години експедиции, истражување потонати бродови и документирање места до кои стигнуваат малкумина.
Питала е роден во 1993 година. Неговата фасцинација со подводниот свет почнала на летувањата во Хрватска, кога со татко му пливал со маска и набљудувал што има под површината. Во интервју за специјализираното списание „Ин депт“ се сеќава дека како дете сонувал да остане под вода подолго од половина минута. Првиот нуркачки сертификат го добил во Краков во 2011 година, на осумнаесетгодишна возраст.
Следувало постепено напредување кон техничкото нуркање, со кое почнал да се занимава во 2014 година. Подоцна се насочил кон пештерите и кон апарати со затворен систем за дишење, кои го прочистуваат и повторно го користат издишаниот гас. Неговиот развој се одвивал низ повторени нуркања, познавање на опремата и сè посложени експедиции.
Во неговото објаснување за сопствената работа, длабочината е последица на истражувањето. Пештерата продолжува надолу, а истражувачот одлучува дали може безбедно да ја следи. Во интервјуто нагласува дека однапред договорените граници со тимот имаат предност пред привлечноста на следната голема бројка.
Пред Врело, Питала веќе истражувал сложени европски подводни системи. Во француската пештера Ресел во 2021 година стигнал до оддалечени делови на околу три километри од влезот, носејќи и фотографска опрема. Во грчкиот извор Синѕи, во рамките на повеќегодишен проект, во 2025 година достигнал 255 метри и додал повеќе од сто метри новоистражен премин. Во италијанската Елефанте Бјанко, неговото истражување во 2026 година стигнало до 292 метри.
Неговите експедиции вклучуваат и потопени објекти создадени од човекот. Во ноември 2024 година, во поранешниот рудник за ураниум Подгуже кај Ковари во Полска, се спуштил до 227 метри. Во сопствениот извештај опишува затворени влезови, стари конструкции и јажиња што го ограничувале натамошното движење. Истражувањето запрело пред делови до кои пристапот бил премногу ризичен.
Питала има и друга препознатлива работа: создава тридимензионални модели на потонати бродови. Од 2020 година се занимава со подводна фотограметрија, постапка со која голем број фотографии се спојуваат во просторен дигитален модел. Во неговата биографија за конференцијата „Балтик тек“ се наведени повеќе од дваесет модели на остатоци скенирани на длабочини до 85 метри, меѓу другото и во соработка со полскиот Национален поморски музеј. Дел од нив ги печати тридимензионално и рачно ги бои.
Еден од поновите проекти е „Белке“, германски брод за поддршка на хидроавиони, потонат кај Хел во 1945 година. За неговото дигитално документирање, на околу 75 метри длабочина, биле направени повеќе од 20.000 фотографии во три нуркања. Таквиот модел овозможува целината на бродот да се разгледува на екран, иако под вода нуркачот ја гледа дел по дел.
На Матка се вратил по експедицијата од 2025 година, кога во Врело достигнал 287 метри. Новата експедиција траела од 10 до 17 октомври 2026 година. Според неговиот непосреден извештај, рекордното нуркање го извел на 16 октомври, по четири подготвителни нуркања.
На 338 метри не го пронашол крајот на пештерата. Пред него продолжувал стрмен премин. Решил да се врати затоа што не сакал дополнително да ги испитува границите на опремата, особено на подводните скутери со кои се движел. Токму таа одлука ја покажува разликата меѓу желбата да се оди понатаму и можноста безбедно да се заврши нуркањето.
Под 300 метри поминал околу минута и половина. Враќањето со декомпресијата траело речиси девет часа, раскажува за полскиот „Нешнл џиографик“. Краткото задржување во најдлабокиот дел барало повеќечасовно контролирано враќање кон површината.
Зад него стоел тим од Македонија, Полска и Италија. Според извештајот на експедицијата, во пештерата биле поставени повеќе од 25 резервни боци, а во завршното нуркање учествувале седум нуркачи за поддршка. На површината имало подготвена медицинска и евакуациска помош.
Достигнувањето бара и прецизно именување. Специјализираното списание „Дајв“ го наведува како надминување на претходното најдлабоко пештерско нуркање од 312 метри, но посочува дека формалната потврда од Гинис е одделна постапка. На јавно достапната страница на Гинис за најдлабоко нуркање со автономен апарат кај мажи и натаму е наведен Ахмед Габр со 332,35 метри.
Истовремено, длабочината до која лично стигнал нуркач не е исто што и најголемата длабочина на подводна пештера измерена со робот. Полскиот „Нешнл џиографик“ ја посочува Храницката пропаст во Чешка, каде што робот уште во 2016 година достигнал 404 метри. Резултатот на Питала се однесува на непосредното човечко истражување на подводниот систем
Со признанието од Скопје, неговото име се поврзува со градска традиција подолга од еден век. Официјалниот историски преглед на Градот наведува 16 имиња на почесни граѓани, меѓу кои државници, дипломати, хуманитарци и луѓе што помогнале во меѓународното поврзување на Скопје.
Низата започнува со д-р Иван Рибар, прогласен за почесен граѓанин на 7 мај 1921 година. Следува Јосип Броз Тито, кој го добил признанието на 13 ноември 1946 година.
Во 1965 година почесни граѓани станале Јозеф Циранкиевич и Владислав Гомулка. Во 1966 година признанието го добил норвешкиот крал Олаф Петти, а во 1970 година У Тант. Во 1980 година за почесна граѓанка е прогласена Мајка Тереза, а во 1983 година признанието го добил Френк Манинг.
Во 2005 година следуваат Умберто Ватани и Шарик Тара. Во 2008 година на списокот се запишани Торвалд Столтенберг, Лоренс Иглбергер, Кристофер Хил и Вернер Трини. Во 2012 година признанието го добиле Филип Вујановиќ и Ричард Њухајзел.
Зад овие имиња стојат различни врски со градот. Манинг помогнал во обновата по земјотресот, додека Трини придонесувал за соработката со Нирнберг преку културни размени, медицинска опрема и хуманитарни донации. Со Питала, традицијата добива нова истражувачка приказна, поврзана со природното наследство на Матка.
Неговата работа во Врело продолжува и по излегувањето од водата. Питала најавува дополнителни снимки, ажурирана карта и тридимензионална визуализација на новоистражените делови. Точката на 338 метри го означува местото до кое стигнал, додека преминот што го видел пред себе продолжувал надолу.
