Skip to content
Сведочењата за полициската акција во Кочани го отвораат прашањето кој ја планирал операцијата, што им било соопштено на службениците од Пробиштип и дали некој однапред ги проценил ризиците во објектот во кој загинаа 63 лица.
Сведочењата на рочиштето на 12 ноември во судскиот процес за трагедијата во дискотеката „Пулс“ во Кочани отворија важен институционален проблем: полициски службеници биле упатени на службена задача без однапред да ја знаат нејзината конкретна цел, а за акциската контрола, според исказите, била дадена усна наместо писмена наредба.
Во судницата не се утврдува само што направиле полицајците што биле присутни во дискотеката во ноќта на пожарот. Се отвора и прашањето како била организирана акцијата, кој ја координирал и дали службениците имале доволно информации за задачите и околностите во кои требало да постапуваат.
Според сведочењето на Драган Василески, виш инспектор за економски криминалитет во ОВР Пробиштип, тој добил наредба од тогашниот началник да предложи двајца инспектори за службени активности на подрачјето на ОВР Кочани. Василески пред судот изјавил дека ниту тој ниту полицајците Мартин Арсовски и Дарко Милошевски не знаеле кои конкретни задачи ќе ги извршуваат.
На службениците им било кажано да се јават со службено возило на договорена локација во Кочани, каде што требало да ги пречекаат полициски колеги. Според исказот, не им било кажано ниту дека треба да бидат во униформа, ниту биле информирани за посебни безбедносни ризици или за постоење оперативен план за акцијата.
Василески посведочил и дека тој и инспекторите од Пробиштип не учествувале во подготовката, организацијата или изработката на планот за акциската контрола. Според неговото сведочење, двајцата полицајци подоцна добиле задача да учествуваат во контрола во „Пулс“, каде што требало да проверат лице за кое постоело сомнение дека поседува наркотични средства.
Ова се искази изнесени во судска постапка. Нивната веродостојност, значењето и односот со другите докази треба да ги оцени судот. Но, прашањата што произлегуваат од нив се важни за разбирањето на начинот на кој била организирана полициската операција.
Од усна наредба до одговорност за планирањето
Усната наредба сама по себе не е доказ дека акцијата била незаконска или дека некој ја прекршил службената должност. За таков заклучок се потребни конкретните законски правила што важеле за операцијата, содржината на наредбата, другите документи и целокупниот доказен материјал.
Но, кога се испитува институционалната одговорност, не е доволно да се утврди само дали наредбата била усна или писмена. Клучно е да се реконструира целиот команден синџир: кој ја иницирал акцијата, кој ја одобрил, кој ја подготвувал, кој ги определил местата на контролите, кој ги распоредил службениците и кој бил задолжен да им ги пренесе задачите.
Ако полицајците од Пробиштип навистина не биле вклучени во планирањето, тогаш треба да се утврди кој им ги дал конкретните инструкции откако пристигнале во Кочани. Исто така, треба да се разјасни кој одлучил тие да учествуваат во контролата на „Пулс“ и какви информации биле достапни во тој момент за објектот.
Токму тука се раздвојуваат одговорноста за издавање и организирање на наредбата од одговорноста за нејзиното извршување. Тоа се поврзани, но не и идентични прашања. Одговорот на едното не го заменува одговорот на другото.
Кој требало да ги процени ризиците?
Најважното прашање е дали пред акцијата била направена соодветна процена на условите во кои требало да се спроведува контролата.
Во случајот „Пулс“, ова прашање има особена тежина поради последиците од пожарот на 16 март 2025 година, во кој загинаа 63 лица, а повеќе од 200 беа повредени. Сепак, трагичниот исход не смее автоматски да се претвори во доказ дека секоја претходна одлука била незаконска или дека секој службеник можел да го предвиди она што ќе се случи.
Судската постапка треба да утврди какви информации имале надлежните пред контролата, дали постоеле предупредувања за објектот, кој бил одговорен за безбедносната процена и дали биле предвидени мерки за постапување во случај на опасност.
Треба да се разјасни и дали акцијата била планирана како контрола за спречување криминал, дали имала поширока цел и како биле поврзани различните полициски единици. Ако постоел оперативен план, важни се неговата содржина, авторите, одобрувањето и начинот на кој бил доставен до службениците на терен. Ако не постоел, потребно е да се утврди врз која основа и со какви инструкции била организирана операцијата.
Овие прашања не се споредни формалности. Тие се однесуваат на тоа дали институцијата им обезбедила на службениците јасна задача, соодветна координација и информации потребни за безбедно и професионално постапување.
Што значи тоа што полицајците не ја знаеле целта однапред?
Одбраната на обвинетите полицајци има право да ги користи сведочењата и другите докази за да покаже какви задачи добиле службениците и како постапувале. Но, тврдењето дека некој ја извршувал добиената наредба не го затвора автоматски прашањето за неговата индивидуална одговорност. Истовремено, самото присуство во објектот не е доволно за да се заклучи дека одреден службеник е виновен за последиците.
За секој обвинет треба да се утврдат конкретните службени обврски, информациите со кои располагал, постапките што ги презел или пропуштил да ги преземе и врската меѓу тие постапки и делото што му се става на товар. Одговорноста не може да се утврдува колективно, само затоа што повеќе службеници биле дел од истата акција.
Но, истата прецизност мора да важи и за претпоставените и за оние што ја организирале операцијата. Ако службениците на терен не биле запознаени со конкретната задача, судот треба да утврди како се пренесувале инструкциите, кој бил надлежен за координацијата и дали постоеле пропусти во подготовката. Не може однапред да се претпостави ниту вина ниту ослободување од одговорност.
Затоа сведочењето на Василески е важно не само поради она што го кажува за двајцата полицајци од Пробиштип, туку и поради тоа што ја насочува доказната постапка кон лицата што ја планирале и координирале акцијата.
Одговорите треба да ги дадат доказите, а не претпоставките
Семејствата на загинатите со право бараат разјаснување како била организирана акцијата и дали соодветната координација можела да спречи дел од трагичните последици. На рочиштето, Александар Наунов, во име на родителите, го постави прашањето дали е професионално службеници да бидат испратени на задача без соодветни информации и координација.
Тоа е прашање што не треба да остане само на ниво на судир меѓу одбраната и семејствата. Одговорот мора да произлезе од доказите за командниот синџир, оперативните инструкции, планот за акцијата и конкретните службени обврски.
За целосна реконструкција потребни се оперативниот план, ако бил изготвен, наредбите и записите за нивното пренесување, распоредот на полициските екипи, комуникацијата меѓу единиците и исказите на лицата што ја организирале и раководеле акцијата. Важни се и документите што покажуваат кои информации за објектот биле достапни пред контролата.
Без тие докази не може одговорно да се тврди кој е виновен. Но, без нив не може целосно да се одговори ни на прашањето како била организирана акцијата.
Трагедијата во „Пулс“ не смее да се сведе на прашањето што направил секој полицаец во неколкуте минути кога бил во дискотеката. Судската постапка треба да ја реконструира и институционалната рамка во која тие дејствувале: кој ја издал наредбата, кој ја пренел, кој ги одредил задачите и кој бил задолжен да ги процени ризиците.
Правдата бара да се утврди индивидуалната одговорност, но и да се разјасни како функционирал системот што ја организирал акцијата. Усната наредба е почеток на прашањето, а не негов одговор.
