За две години јавниот долг пораснал за 2,06 милијарди евра

државата должи

Од преземањето на власта на коалицијата ВМРО-ДПМНЕ и ВЛЕН, во јуни 2024 година до крајот на септември 2026 година, јавниот долг на Македонија се зголемил од 8,87 на 10,93 милијарди евра. Тоа е раст од 23,2 проценти, покажува споредбата на официјалните податоци на Министерството за финансии. Иако Владата нагласува дека задолженоста како процент од БДП е намалена, вкупниот износ на обврските продолжува да расте, а во 2027 година државата ја очекуваат нови големи отплати и задолжувања.

Споредбата на официјалните податоци од 8,87 милијарди евра на 30 јуни 2024 година, кога сегашната Влада го започна мандатот, долгот достигнал 10,93 милијарди евра на 30 септември 2026 година, покажува дека јавниот долг во овој период пораснал за 23,2 проценти, односно за повеќе од една петтина.

Станува збор за вкупниот јавен долг, кој ги опфаќа обврските на државата, но и задолжувањата на јавните претпријатија и трговските друштва во доминантна или целосна државна и општинска сопственост.

Како растел долгот од 2024 до 2026 година?

На крајот на јуни 2024 година јавниот долг изнесувал 8,87 милијарди евра. Само шест месеци подоцна, на крајот на истата година, достигнал 9,62 милијарди евра.

На 31 декември 2025 година бил зголемен на 10,06 милијарди евра, а на крајот од третиот квартал во 2026 година достигнал 10,93 милијарди евра.

Тоа значи дека растот на долгот не бил ограничен само на првите месеци од мандатот, туку продолжил и во наредните две години.

Особено забележливо е зголемувањето меѓу крајот на 2025 и септември 2026 година, кога јавниот долг пораснал за приближно 866 милиони евра.

Владата зборува за намалување на долгот, но износот во евра расте

Една од најважните разлики во толкувањето на јавниот долг е меѓу неговиот апсолутен износ и учеството во бруто-домашниот производ.

Министерството за финансии нагласува дека задолженоста како процент од БДП се намалува. Во јуни 2024 година јавниот долг изнесувал 60,5 проценти од БДП, додека на 30 септември 2026 година неговото учество било 56,6 проценти.

Тоа претставува намалување за 3,9 процентни поени. Но истовремено, долгот изразен во евра е поголем за 2,06 милијарди.

Ваквата разлика е можна затоа што показателот долг во однос на БДП зависи и од големината на економијата. Кога номиналниот БДП расте побрзо од долгот, процентуалната задолженост може да се намали, иако државата должи повеќе пари.

Дополнително, врз пресметките влијаат и ревизиите на статистичките податоци за БДП. Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска повеќепати ја истакнуваше ваквата промена како показател за внимателно управување со јавните финансии и постепена фискална консолидација.

Сепак, намалувањето на долгот како удел во БДП не го менува фактот дека вкупните обврски во евра се зголемиле. Двата показатела се важни, но одговараат на различни прашања: едниот покажува колку државата должи, а другиот колкав е тој долг во однос на економијата.

Новите задолжувања не се само за враќање стари долгови

Еден од поголемите кредитни аранжмани од почетокот на мандатот на Владата на Христијан Мицкоски беше заемот од 500 милиони евра од унгарската Ексим банка во 2024 година.

Дел од овие средства беа наменети за поддршка на домашната економија, а дел за проекти на локалните самоуправи. Во меѓувреме, државата продолжи да се задолжува и преку домашниот пазар на државни хартии од вредност и преку странски извори на финансирање.

Министерството за финансии нагласува дека значаен дел од новите задолжувања се користи за отплата на претходно преземени обврски. Министерката Димитриеска-Кочоска во мај годинава изјави дека од втората половина на 2024 до првиот квартал на 2026 година биле обезбедени 1,2 милијарди евра само за сервисирање на главнината на еврообврзниците.

Според неа, меѓу целите на задолжувањата се и финансирањето инфраструктурни проекти, поддршката на компаниите и стимулирањето на економскиот развој.

Сепак, останува прашањето колкав дел од растот на долгот придонел за создавање нова економска вредност и колкав дел произлегува од финансирање тековни расходи и рефинансирање на стари обврски.

И во 2027 година се планира ново зголемување на долгот

Најновите проекции на Министерството за финансии покажуваат дека растот на јавниот долг во апсолутен износ се очекува да продолжи.

На крајот на 2026 година Министерството прогнозира јавен долг од 11,25 милијарди евра, додека за 2027 година проектира околу 12,3 милијарди евра.

Овие износи се прогнози, не реализирани задолжувања. Ако се оствари проекцијата за 2027 година, вкупниот јавен долг би бил за приближно 3,43 милијарди евра поголем во споредба со јуни 2024 година.

Министерството очекува дека и покрај растот во евра, задолженоста ќе остане под 60 проценти од БДП, односно на 59,7 проценти.

Ваквата проекција се потпира врз очекуваниот економски раст и ревидираните статистички податоци за БДП. Таа не претставува гаранција дека планираниот сооднос ќе биде остварен.

Каматите стануваат сè поголема обврска за буџетот

Растот на јавниот долг не треба да се набљудува само преку неговата главнина, туку и преку цената на задолжувањето.

Во Предлог-буџетот за 2027 година за камати се предвидени околу 24,9 милијарди денари, односно приближно 405 милиони евра. Тоа е еквивалент на повеќе од 1,1 милион евра дневно.

Во споредба со планираните околу 21,1 милијарда денари за камати во 2026 година, станува збор за раст од приближно 18 проценти.

Истовремено, за капитални инвестиции во 2027 година се предвидени околу 40,8 милијарди денари, односно 663 милиони евра. Со други зборови, годишните каматни плаќања се еквивалентни на околу 61 процент од планираните капитални расходи.

Оваа споредба не значи дека средствата за камати можат да бидат пренасочени кон инвестиции, бидејќи тие се задолжителни плаќања. Но покажува колку голем финансиски простор зафаќа сервисирањето на постојниот долг.

Дополнително, во 2027 година доспеваат значајни обврски, меѓу кои и еврообврзницата од 500 милиони евра издадена во 2023 година. За нивно финансирање Владата планира нови задолжувања во странство и на домашниот пазар.

Колку од дополнителните две милијарди евра создале развој?

Секоја држава користи задолжување како инструмент за финансирање јавни потреби, инфраструктура и економски развој. Самото зголемување на долгот не е доволен доказ за неодржлива фискална политика.

Но кога јавниот долг расте за повеќе од две милијарди евра за релативно краток период, оправдано е прашањето какви економски резултати се постигнати со средствата.

Дали капиталните инвестиции се реализираат според планираното? Дали се подобруваат јавните услуги? Дали проектите што се финансираат со кредити создаваат доволно економска активност за полесно сервисирање на обврските?

Овие прашања се особено важни затоа што во следните години државата ќе треба истовремено да финансира нови проекти, да ги исплаќа тековните буџетски обврски и да ги враќа старите долгови.

Дополнителен ризик претставуваат промените на каматните стапки на меѓународните пазари, кои можат да ја зголемат цената на идното рефинансирање.

Рацин.мк ве прашува:

Кој најмногу придонесува говорот на омраза да стане нормална појава во Македонија?

Најчитано

Рацин.мк ве прашува:

Кој најмногу придонесува говорот на омраза да стане нормална појава во Македонија?