Skip to content
Вештачката интелигенција требаше да ја направи економијата попродуктивна и поефикасна, но нејзиниот забрзан развој создава нов инфлациски притисок. Додека најголемите технолошки компании вложуваат милијарди долари во дата-центри, чипови и инфраструктура, американската централна банка се соочува со необичен проблем: високите каматни стапки не ги запираат инвестициите на најбогатите компании, но ги погодуваат домаќинствата и малите бизниси.
Нов економски парадокс се појавува во САД. Инвестициите во вештачка интелигенција, кои се сметаат за еден од најголемите двигатели на идниот економски раст, истовремено можат да станат фактор што дополнително ја подгрева инфлацијата и го продолжува периодот на скапи кредити.
На ова предупредува анализата на Ројтерс од 19 октомври, според која американските Федерални резерви сè повеќе го препознаваат влијанието на АИ-бумот врз цените, но располагаат со инструмент што не ги погодува сите економски субјекти подеднакво.
Додека компаниите како Amazon, Apple и Anthropic продолжуваат со големи инвестиции без оглед на високите трошоци за финансирање, малите претпријатија и граѓаните стануваат почувствителни на секое дополнително поскапување на кредитите.
Инфлацијата повторно забрзува, а АИ создава дополнителен притисок
Во септември 2026 година годишната инфлација во САД достигна 3,7 отсто, наспроти 3,4 отсто во август. Месечниот раст на потрошувачките цени изнесуваше 0,6 отсто, а базичната инфлација, од која се исклучени храната и енергијата, достигна 2,6 отсто на годишно ниво.
Поскапувањето на енергенсите, геополитичките конфликти и притисоците во синџирите на снабдување се меѓу главните причини за ваквата состојба. Но, на нив се надоврзува и нов фактор – масовните инвестиции во вештачката интелигенција.
Изградбата на дата-центри бара огромни количества електрична енергија, бакар, чипови, специјализирана опрема и градежни материјали. Кога побарувачката расте побрзо од производствените капацитети, цените се зголемуваат.
Тоа не значи дека вештачката интелигенција е главниот виновник за американската инфлација, туку дека создава дополнителен притисок во момент кога централната банка се обидува да го забави растот на цените.
Зошто високите камати не ги запираат технолошките гиганти?
Вообичаено, кога централната банка ги зголемува каматните стапки, компаниите ги одложуваат инвестициите, граѓаните помалку позајмуваат, а потрошувачката постепено се намалува. Со тоа се намалува притисокот врз цените.
Но, инвестициите во вештачка интелигенција делумно ја менуваат оваа логика.
Најголемите технолошки компании располагаат со значителни финансиски резерви, имаат пристап до капиталните пазари и очекуваат високи идни приходи. Затоа можат да продолжат да инвестираат и во услови кога кредитирањето станува поскапо.
За нив, изградбата на нов дата-центар е дел од стратешката борба за доминација на глобалниот пазар.
За мала компанија, пак, зголемувањето на каматата може да значи откажување од нова машина, одложување на проширувањето на производството или намалување на бројот на вработени.
Така, мерките за намалување на инфлацијата можат да го погодат токму делот од економијата што не е главен двигател на дополнителната побарувачка.
Милијарди за технологија, поскапи кредити за домаќинствата
Според проценките што ги објави S&P Global, шесте најголеми компании што управуваат со голема дигитална и облачна инфраструктура би можеле заедно да инвестираат повеќе од 7.000 милијарди долари во инфраструктура поврзана со вештачката интелигенција во периодот од 2025 до 2030 година.
Ова е огромен инвестициски циклус кој влијае врз пазарите на енергија, суровини, градежништво и финансиски капитал.
Но, финансиските аналитичари предупредуваат дека дел од компаниите сè повеќе се потпираат и на задолжување, а вистинскиот поврат на овие инвестиции допрва треба да се потврди.
Доколку очекуваните приходи не се реализираат, дел од денешниот инвестициски бум може да се претвори во финансиски товар.
Од друга страна, ако инфлацијата остане висока, Федералните резерви би можеле подолго да ги задржат рестриктивните каматни стапки или дополнително да ги зголемат.
Тогаш товарот ќе го почувствуваат и граѓаните кои отплаќаат кредити за домување, автомобил или други потреби.
Дали вештачката интелигенција создава економија со две брзини?
Разликата меѓу технолошките гиганти и традиционалниот бизнис станува сè поизразена.
Еден дел од економијата располага со огромни финансиски средства, продолжува да инвестира и покрај високите камати и очекува силен раст на приходите.
Другиот дел се соочува со поскап капитал, повисоки оперативни трошоци и поголема неизвесност.
Ова отвора прашање дали современата монетарна политика станува помалку ефикасна во услови кога најголемите инвеститори не реагираат на каматните стапки на ист начин како останатите компании.
ФЕД се соочува со сложена дилема: ако не дејствува доволно решително, инфлацијата може да остане висока, но ако продолжи со затегнување на монетарната политика, постои ризик дополнително да ги ослаби секторите што зависат од кредити.
Може ли овој тренд да ја погоди и Европа, а со тоа и Македонија?
Иако анализата првенствено се однесува на американската економија, последиците не мора да останат ограничени на САД.
Големите инвестиции во вештачка интелигенција ја зголемуваат глобалната побарувачка за бакар, електроенергетска опрема, чипови и други индустриски производи.
Ако ваквиот раст доведе до трајно повисоки цени на одредени суровини и енергетски ресурси, притисоците би можеле да се пренесат и на европските економии.
За Македонија, која е мала и увозно зависна економија, ова претставува потенцијален ризик преку цените на увозните производи и опремата, но и преку меѓународните финансиски пазари.
Продолжен период на високи американски камати може да влијае врз глобалната цена на капиталот, а со тоа индиректно и врз условите за финансирање на државите и компаниите.
Сепак, домашните кредитни услови во најголема мера зависат од монетарната политика на Народната банка, движењето на европските камати и состојбите во банкарскиот сектор. Затоа не постои автоматска врска меѓу одлуките на ФЕД и каматите што ги плаќаат македонските граѓани.
Технологијата може да ја намали инфлацијата, но на подолг рок
Постои и друга страна на економската равенка.
Ако вештачката интелигенција ја зголеми продуктивноста на компаниите, овозможи поефикасно производство и ги намали оперативните трошоци, на подолг рок таа би можела да придонесе за пониски цени.
Токму затоа економистите прават разлика меѓу краткорочните ефекти од големиот инвестициски бран и долгорочните придобивки од новата технологија.
Денес АИ-бумот создава силна побарувачка за ресурси и капитал. Во иднина, истата технологија може да го зголеми производството и да ги намали трошоците.
Но, времето во кое ќе се остварат тие придобивки останува неизвесно.
