Јаболко 4 денари, берач 50 евра: Во Преспа немаат сметка ни да го берат сопствениот род

Годинава преспанскиот овоштар има помалку јаболка, поскапа берба и пониска откупна цена – а дел од производителите велат дека немаат сметка ни да го берат сопствениот род

Во Преспа есента мириса на јаболко, но овоштарниците не се полни со луѓе.

Наместо вообичаената слика на берачи меѓу редовите со црвени и жолти плодови, годинава дел од производителите чекаат. Јаболкото е зрело, бербата е почната, но откупната цена е толку ниска што, како што велат овоштарите, не им се исплати ни да го соберат.

Индустриското јаболко се откупува за само 4 денари за килограм. За конзумното цената се движи околу 15 денари за „ајдарет“, додека здравото сортно јаболко се откупува за околу 20 до 25 денари. Само една година претходно индустриското јаболко се откупувало за 9, а потоа и за 11 денари, додека конзумното било 35 до 40 денари.

И тука почнува приказната за една сметка која за овоштарите едноставно не излегува.

За една дневница треба да се продадат околу 750 килограми јаболка

„Цената на индустриското јаболко е 4 денари, а еден работник бара 50 евра. Со јаболката што ќе ги собереме не можеме да ги платиме работниците“, вели преспанскиот овоштар Кире Карапалевски.

Пресметката е сурова: ако дневницата е околу 50 евра, односно приближно 3.000 денари, при откупна цена од 4 денари за килограм, потребни се околу 750 килограми јаболка само за да се плати еден берач за еден ден.

Во таа сметка нема ниту ѓубривото, ниту препаратите, ниту резидбата, ниту обработката на почвата, ниту наводнувањето, ниту амортизацијата на механизацијата, ниту трудот на самиот овоштар.

А производителите велат дека производната цена на килограм индустриско јаболко е околу 10 денари. Тоа значи дека со сегашниот откуп, секој килограм се продава под проценетиот трошок на производство.

Токму затоа дел од овоштарите не брзаат да берат.

Јаболкото стои на гранката затоа што понекогаш е поскапо да го набереш отколку да го оставиш да падне.

Оваа година и природата зеде дел од родот

Иронијата е што ова не е година на огромен род кој го преплавил пазарот.

Напротив.

Преспанските овоштари велат дека мразот и градот го намалиле родот, а дел од насадите биле сериозно погодени. И покрај тоа, почетната откупна цена е значително пониска од ланската.

Економската логика што ја очекува производителот е едноставна: помала понуда би требало да значи поголема цена.

Но годинава во Преспа се случува спротивното.

Од околу 9 денари за индустриско јаболко лани, почетната цена падна на 4 денари. Здравото сортно јаболко, пак, од 35–40 денари лани се најде на 20–25 денари.

За човек кој цела година се грижи за овоштарникот, разликата не е статистика.

Таа е разликата меѓу тоа дали ќе има пари за следната сезона или повторно ќе треба да се задолжува.

На земјоделецот му се зголемуваат трошоците, а му се намалува производот

Проблемот не завршува со откупната цена.

Бербата станува сè поскапа и потешко се наоѓа работна сила. Според сведоштвата на овоштарите, дневниците за берачите се искачија, а работници сè потешко се обезбедуваат. Во Преспа за берба доаѓаат и работници од други градови и од соседните земји, што дополнително ги зголемува трошоците за храна и превоз.

Така се создава парадоксот на преспанското јаболко: родот е помал, производството е поскапо, работната сила е поскапа, а откупната цена е речиси преполовена.

И во таа равенка најслабата страна е производителот.

Државата сè уште им должи пари на овоштарите

Дополнителен товар за производителите се и неисплатените средства.

Овоштарите посочуваат дека сè уште им се должат по два денари за килограм за претходни реколти, а како проблем ги наведуваат и доцнењата со други субвенции и мерки за поддршка.

Тоа значи дека земјоделецот во новата сезона не влегува само со ризикот од мраз, град или суша.

Влегува и со неплатени сметки од старата.

Министерот за земјоделство Борче Серафимовски на 16 септември во Ресен се сретна со производителите, откупувачите и преработувачите, при што се разговарало за очекуваните количини, откупните капацитети и можностите за пласман на домашниот, регионалниот и европскиот пазар.

Но за овоштарот кој сега стои пред својот насад, големите зборови за европски пазари се далеку.

Нему му треба да знае по која цена ќе го продаде јаболкото што денес го бере.

А сега и КЗК ја отвори приказната за откупот

Во меѓувреме, проблемот со откупните цени доби уште една димензија.

Комисијата за заштита на конкуренцијата на 28 септември соопшти дека спровела контролни активности во повеќе од 30 откупни центри во Гевгелија, Струмица, Кривогаштани и Ресен, меѓу другото и за откупот на пиперка и јаболко.

Целта била да се утврди како се формираат откупните цени, под кои услови се врши откупот и како откупните центри ги утврдуваат и менуваат цените.

КЗК соопшти дека при досегашната обработка на податоците и документацијата утврдила индиции за можни прекршувања на прописите од нејзина надлежност, по што најави дополнителна анализа и проверки.

Тоа не значи дека е утврдено постоење на картел или незаконско договарање на цените.

Но значи дека прашањето што овоштарите го поставуваат – како се формираат четирите денари за килограм – веќе не е само нивна мака и тема за разговор меѓу насадите.

Сега е и прашање за институциите.

Јаболкото од Преспа е евтино само таму каде што се произведува

Ова е можеби најболниот дел од приказната.

Јаболкото на производителот вреди 4, 15 или 20 денари, зависно од категоријата.

Но потрошувачот во градот не го купува јаболкото за 4 денари.

Токму затоа ниската откупна цена не значи автоматски и евтино овошје за граѓаните.

Напротив, меѓу нив се наоѓа целиот синџир – откуп, селекција, транспорт, складирање, ладилници, пакување, трговија и маржа.

Ако најголемиот дел од ризикот го носи оној што го произведува јаболкото, логично е прашањето каде исчезнува вредноста додека плодот стигне до потрошувачот.

И токму тука приказната за четирите денари станува поголема од една лоша сезона.