Skip to content
Стотици уапсени, десетици повредени и стотици блокирани училишта – протестот на француските гимназијалци што започна како бунт против условите во образованието прерасна во национална криза за владата
Франција се соочува со бран ученички протести кој за само десетина дена од локални блокади во училиштата во парискиот регион прерасна во национално движење проследено со судири со полицијата, блокади, пожари и стотици приведувања.
На 30 септември полицијата привела 625 лица, додека во протестите биле повредени 83 полицајци и жандарми. Блокади или други нарушувања биле регистрирани во 356 средни училишта, според податоците на француското Министерство за внатрешни работи.
Ден подоцна протестите продолжија во повеќе градови, а во движењето почнаа да се вклучуваат и студенти од универзитетите. Според извештаите, пристапот бил блокиран и до околу 30 универзитетски кампуси.
Но зад драматичните сцени од француските улици стои нешто посложено од обичен студентски или ученички бунт.
Од што започна протестот?
Првите протести започнале околу 21 септември во средно училиште во Кретел, во близина на Париз, поради непополнети наставнички места. Потоа незадоволството се проширило низ парискиот регион, а од крајот на септември и низ цела Франција.
Учениците протестираат поради недостиг од наставници, пренатрупани паралелки, лошата состојба на училишните згради, недостиг од опрема и долгиот училишен ден.
Во некои училишта учениците пријавуваат паралелки со 35 до 40 ученици, недостиг од клупи и столчиња, протекување на покриви, прегреани училници и застарени компјутери. Дел од нив ја посочуваат и психолошката оптовареност поврзана со системот за прием на факултетите.
Еден од учениците за АП ја опишал суштината на незадоволството како комбинација од преоптоварени распореди, проблеми со системот, наставниците и чувството дека „луѓето не ги слушаат“.
Тоа е важен момент во приказната.
Протестот не започнал со барање за промена на власта. Започнал со барања поврзани со секојдневното функционирање на училиштата.
Кога незадоволството стана улична криза
Со ширењето на протестите, дел од демонстрациите прераснаа во директни конфронтации со полицијата.
Во Лил, Нант, Марсеј, Лион и други градови биле блокирани училишта, палени канти и барикади, а полицијата употребила солзавец во дел од судирите. Во Нант било запалено училиште, додека во Марсеј биле пријавени пожари и оштетувања околу неколку училишта.
Во меѓувреме, властите почнаа да зборуваат за ескалација на насилството, а францускиот министер за внатрешни работи Лоран Нинез изјави дека во дел од случаите имало лица кои се движеле од едно до друго училиште и ги поттикнувале учениците на насилство. Тоа е тврдење на француските власти, додека политичките противници на владата го критикуваат начинот на кој полицијата реагира на протестите.
Токму тука протестот почнува да добива и политичка димензија.
Владата повика на кризен состанок
Премиерот Себастијен Лекорну на 1 октомври свика кризен состанок и побара министрите да ги одложат планираните патувања за да се посветат на кризата.
Министерот за образование Едуар Жефреј нареди наставата да се одвива онлајн во училиштата каде што блокадите или оштетувањата претставуваат безбедносен ризик. Најавена е и посебна платформа преку која учениците ќе можат да ги достават своите барања.
Францускиот претседател Емануел Макрон порача дека ги разбира незадоволството и грижите на младите, но дека тоа не може да го оправда насилството.
Така, владата сега се соочува со две паралелни прашања: како да одговори на реалните проблеми во образованието и како да го запре насилството кое дел од протестите го претвори во безбедносен проблем.
Образованието стана огледало на поширокото незадоволство
Она што го прави францускиот случај интересен е што протестите се случуваат во период на сериозни политички и буџетски притисоци.
Незадоволството во училиштата се појавува во момент кога владата подготвува буџет за 2027 година со мерки за намалување на јавните расходи. Во исто време, прашањето за образованието е дел од пошироката дебата за недостигот од наставници, условите за работа и растечките нееднаквости во францускиот образовен систем.
Оттука, учениците станаа видлив дел од многу поширокото незадоволство во француското општество.
И токму затоа владата реагира многу посериозно отколку што би реагирала на изолиран ученички протест.
Од училишниот двор до политичката арена
Протестите веќе станаа и дел од политичката борба во Франција.
Претставници на владата и десничарски политичари ја обвинуваат левичарската партија „Непокорна Франција“ и нејзиниот лидер Жан-Лик Меланшон дека политички ги користат протестите. Од партијата ги отфрлаат тие обвинувања и ја критикуваат реакцијата на безбедносните сили.
Но политичката расправа не го менува фактот од кој започна целата приказна: учениците излегоа на улица поради проблеми што ги доживуваат во сопствените училишта.
Тоа е можеби најважната лекција од францускиот случај.
Кога учениците ќе почнат да блокираат стотици училишта, прашањето веќе не е само дали некој ги поттикнал на протест. Прашањето е и зошто нивното незадоволство успеало толку брзо да се прошири од едно училиште на цела држава.
А одговорот, барем според барањата што ги истакнуваат самите ученици, е прилично конкретен: наставници, услови, простор, опрема, помалку пренатрупани паралелки и образование во кое учениците чувствуваат дека не се само бројка.
Францускиот пример затоа не е само приказна за блокирани училишта и судири со полицијата. Тој е и предупредување колку брзо проблемите што долго време се акумулираат во образованието можат да станат поширока општествена криза.
