Skip to content
Есента на македонските пазари пристигна со полни тезги, но не и со поевтина трпеза. Домашните јаболка годинава се продаваат по пониски големопродажни цени отколку во истиот период лани, дел од сезонскиот зеленчук е релативно евтин поради големата понуда, но други производи – особено лукот, пиперките, целерот, а со почетокот на сезоната и костените и оревите – можат значително да ја зголемат сметката за есенската трпеза и зимницата.
Податоците од Кванташкиот пазар во Скопје покажуваат дека на 11 септември годинава домашните јаболка се продавале за 35 до 40 денари за килограм. На 18 септември 2025 година нивната цена на истиот пазар била 55 до 60 денари. Тоа е намалување од околу една третина кај долната и средната вредност на ценовниот распон.
Но јаболкото е само една страна од есенската сметка.
Јаболкото поевтино, крушата драстично пониска
Најголемата разлика меѓу двата септемвриски ценовника се гледа токму кај овошјето.
Крушите на 11 септември 2026 година се продавале по околу 70 денари за килограм, додека една година претходно нивната цена достигнувала 125 денари. Грозјето годинава е 40–50 денари, наспроти 35–40 денари во септември 2025 година, додека смоквите се движат од 70 до 80 денари, приближно на нивото од лани.
Сливите годинава се особено евтини – околу 20 денари за килограм на кванташкиот пазар.
Тоа покажува дека не постои едноставна приказна дека „овошјето поскапело“. Напротив, кај дел од најтипичните есенски плодови годинава има значително пониски големопродажни цени.
Причината е во сезоната, количината на понудата, квалитетот и побарувачката, но и во тоа што цените на кванташкиот пазар се цени на големо и не се исти со оние што ги плаќа крајниот потрошувач.
Зеленчукот: евтина зелка, но скап лук
Кај зеленчукот сликата е многу посложена.
На 11 септември 2026 година зелката на Кванташкиот пазар се продавала за околу 20 денари за килограм, компирот за 25–28, морковот 25, кромидот 20, а цвеклото исто така околу 20 денари.
Пиперките се движат од 40 до 60 денари, а ајварката од 30 до 35 денари за килограм. Доматот е 30–50 денари, додека модриот патлиџан е само 15–20 денари.
Во споредба со 18 септември 2025 година, доматот тогаш бил 45–50 денари, пиперот околу 55, бабурата 65–70, а зелката 12 денари за килограм. Компирот бил 20–27 денари, морковот 25–27, кромидот 20, а лукот 170–200 денари.
Оттука произлегува една важна слика: дел од зеленчукот годинава е поевтин или приближно на ланското ниво, но кај други производи цените се движат нагоре.
Лукот, на пример, годинава се продава околу 200 денари за килограм, што е на горната граница од ланскиот ценовен распон. Целерот достигнува 80–100 денари за парче.
За домаќинствата што купуваат поголеми количини за зимница, овие разлики имаат поголемо значење отколку што изгледа на прв поглед.
Есента е сезона на зимница – а тука се собира сметката
Септември не е само месец во кој се купуваат јаболка и грозје. Тоа е и периодот кога македонските домаќинства купуваат десетици килограми пиперки, домати, зелка, моркови, карфиол и друг зеленчук за ајвар, туршија и зимска залиха.
Ако пет килограми ајварка се купат по 30–35 денари, само пиперките чинат 150–175 денари. Но кога ќе се додадат маслото, модриот патлиџан, морковите, лукот, оцетот, солта и останатите состојки, цената на готовата зимница повеќе не зависи само од тоа дали една пиперка е поевтина за пет денари.
Тука е суштината на есенската сметка: цената на поединечниот производ може да биде пониска, а вкупниот трошок за сезонската набавка сепак да остане висок.
Костените допрва доаѓаат
Кај костените во моментов е рано за чиста септемвриска годишна споредба. Сезоната допрва се засилува, а понудата и цената значително зависат од тоа дали станува збор за домашен или увозен костен.
Како показател може да се земе ланскиот есенски пазар: на Кванташкиот пазар во Скопје на почетокот на ноември 2025 година костените се продавале за околу 130 до 200 денари за килограм.
Во јануари годинава увозните костени биле околу 100–110 денари за килограм.
Овие бројки не се доказ дека костените годинава ќе бидат поскапи или поевтини. Но покажуваат дека кај овој производ цената може значително да варира во зависност од моментот во сезоната и потеклото.
Затоа токму костените ќе бидат еден од производите што треба да се следат во октомври и ноември.
Оревот останува скап производ
Уште поголема тежина во есенската сметка имаат оревите.
За нив, исто така, нема основа да се прогласи точен меѓугодишен процентуален раст само врз основа на расположливите септемвриски податоци. Но цената на оревот и понатаму е во сосема друга категорија од онаа на јаболката, зелката или кромидот.
Во последниот достапен големопродажен пример од почетокот на 2026 година, увозниот орев со лушпа се продавал за околу 200 денари за килограм. Во малопродажба, пак, цените на оревите зависат од тоа дали се продаваат со лушпа, како јатка, рефус или пакувани, па разликите се големи. На актуелниот ценовник на Веро, на пример, оревите рефус се наведени со цена од 819 денари за килограм, додека пакуваните ореви се движат околу 799 денари, а оревовата јатка околу 889 денари.
Тоа е важен потсетник дека цената што ја гледаме на кванташки пазар не може директно да се споредува со цената во маркет.
Земјоделците плаќаат повеќе, а нивниот производ се продава поевтино
Во целата приказна има уште еден парадокс.
Податоците на Државниот завод за статистика покажаа дека во август 2026 година продажните цени на земјоделските производи биле 2,2 отсто пониски отколку во август 2025 година.
Во исто време, трошоците за земјоделско производство пораснале за 7 отсто. Горивата и енергијата поскапеле за 15,8 отсто, машините за 13,4 отсто, а транспортната опрема за 19,6 отсто.
Тоа создава јаз од 9,2 процентни поени меѓу движењето на трошоците и продажните цени.
Со други зборови, пониската цена на јаболкото за потрошувачот не значи автоматски дека земјоделецот има поевтино производство.
Напротив.
Производителот може да има повисоки трошоци за гориво, механизација, транспорт и репроматеријали, а во исто време да биде принуден да продава по цена што ја диктираат понудата и побарувачката.
Есента не е поскапа во секој производ – туку сметката е нерамномерна
Кога ќе се споредат достапните податоци од двата септемвриски периода, сликата е многу посложена од едноставната теза дека „сè поскапело“.
Јаболката се значително поевтини на големо. Крушите исто така. Сливите се евтини, а дел од основниот зеленчук – зелка, кромид, цвекло и морков – се движи околу 20–25 денари за килограм.
Но пиперките, доматите, лукот и целерот можат значително да влијаат врз трошокот за зимница. Костените и оревите се посебна категорија, бидејќи нивните цени се многу повисоки од оние на основното сезонско овошје и зеленчук и кај нив допрва ќе се формира главниот есенски ценовен сигнал.
Затоа одговорот на прашањето „Колку ќе нè чини есента?“ не може да се сведе на една цена за килограм јаболка.
Оваа есен има доволно производи кои се поевтини од лани, но и доволно скапи ставки кои ја креваат конечната сметка.
А за семејството што купува овошје за секојдневна потрошувачка, зеленчук за зимница, костени за есенските вечери и ореви за колачи и празничната трпеза, токму збирот од сите тие мали ставки е она што на крајот се чувствува во домашниот буџет.
