Компанија поврзана со Трамп доби договори за гасоводи на Балканот од милијарда долари

Компанија со лични врски со Доналд Трамп е на работ да добие договори вредни повеќе од 1 милијарда долари за изградба на гасовод низ Балканот, покажува истрагата на британскиот весник „Гардијан“. „AAFS Infrastructure and Energy“ со седиште во Сараево е близу до потпишување договор за концесија за изградба и управување со гасовод што би го заменил рускиот гас со американски испораки за Босна и Херцеговина. Компанијата нема документирана историја на проекти од ваков обем.

„Ова би можел да биде најважниот инфраструктурен проект во историјата на Босна и Херцеговина“, рече еден од највисоките функционери во земјата, кој зборуваше под услов да остане анонимен за да разговара за чувствителните преговори.

Двајца од американските претставници на AAFS имаат директни врски со Трамп. Адвокатот од Вашингтон, Џеси Бинол, работел на политички случаи за семејството Трамп и го бранел претседателот и неговиот син Доналд Трамп помладиот од тужба за барање одговорност за нападот врз Капитол. Другиот претставник е Џо Флин, брат на поранешниот советник за национална безбедност Мајкл Флин, претседател на „American Project“ и советник во претседателските кампањи на Трамп во 2020 и 2024 година. И двајцата биле вклучени во напорите за оспорување на изборите во 2020 година. Откако Трамп се врати на власт, Бинол обезбеди спогодба од 1,25 милиони долари во тужба против Министерството за правда за Мајкл Флин, кој, и покрај тоа што се изјасни за виновен за лажење на ФБИ за тајни контакти со Русија, тврдеше дека бил неправедно гонет.

Локалниот претставник на AAFS во Сараево е Амер Бекан, крупен човек на средна возраст кој се опишува себеси како „инвеститор и претприемач со богато искуство“. Тој регистрирал босанска компанија под името AAFS во 2021 година, но дури откако американските партнери беа донесени минатата година, проектот доби на обем. Ниту Бекан ниту неговите партнери не кажаа како се запознале. Американската компанија AAFS, која е сопственик на босанската, е регистрирана во ноември и како нејзина адреса во Вашингтон е наведено место помеѓу либански ресторан и ирски паб на реката Потомак, идентификувано како канцеларија на адвокатската фирма Binnall Law Group. На прашањето кои се акционерите на AAFS, Бекан ги именуваше Бинал и Флин, како и други што одби да ги именува, и посочи дека финансирањето може да дојде од „инвестициски фондови во Соединетите Држави“.

Истрагата на „Гардијан“, заснована на интервјуа со сегашни и поранешни босански и американски функционери, протечени документи и евиденција на компании, открива како се менуваат меѓународните односи под власт на влада која ја замаглува линијата помеѓу владината политика и личното збогатување. „Во денешниот свет постои одредена логика луѓето поврзани со администрацијата да бидат вклучени во големи економски проекти“, вели поранешен висок американски функционер во регионот. „Непријатно е, но голем дел од политиката на мојата земја е непријатна овие денови“. Во поранешна Југославија, влоговите одат подалеку од тоа кој има корист: американската интервенција би можела да го поткопа мировниот договор од 1995 година, со кој заврши војната во која загинаа 100.000 луѓе, од кои многумина босански муслимани беа убиени од српските паравоени сили.

Првичните разговори на Бинол, Флин и Бекан со босанските функционери минатата есен беа за реновирање на два аеродрома вредни 300 милиони долари. Босанските функционери потоа понудија да преземат многу поголем проект: гасоводот „Јужна интерконекција“, кој ја поврзува Босна со гасен терминал на хрватскиот брег. Соединетите Американски Држави долго време го поддржуваат планот како начин за намалување на влијанието на Владимир Путин во јужна Европа. Под Бајден, идејата беше државната гасна компанија на Босна да го води проектот, но конкурентските интереси меѓу босанските етнички групи предизвикаа одложување по одложување. Босна е кандидат за членство во ЕУ, а Брисел постави рок до септември 2027 година за прекинување на купувањето гас од Русија, единствениот снабдувач на Босна. Некои високи босански функционери пресметаа дека ангажирањето компанија поврзана со Трамп би можело да помогне не само во енергетската безбедност, туку и во безбедноста во целина. Како што вели Бекан: „Владата на САД ги штити своите инвестиции“. Но, некои аналитичари стравуваат дека Босна ризикува да замени една форма на зависност со друга.

Доверлива понуда на AAFS што ја виде Гардијан бара 300 милиони евра за гасоводот и уште 900 милиони евра за три електрани, финансирани преку капитал и долг, а не од босанската држава. Документот не прецизира каква заработка очекуваат Флин, Бинол и другите за себе. Во март, новото босанско законодавство наложи AAFS да биде изведувач на гасоводот без конкурентен тендер. Транспаренси Интернешнл предупреди: „Воспоставувањето таква практика во земја со едно од највисоките нивоа на корупција во Европа би имало катастрофални последици за спроведувањето на стратешки важни проекти како што е гасоводот „Јужна интерконекција“.

Неколку дена подоцна, амбасадорот на ЕУ испрати приватно предупредување до босанските лидери да се консултираат со Брисел за какви било промени во енергетската политика. Соединетите Американски Држави остануваат непоколебливи: „Ова партнерство ја зајакнува енергетската независност и ја завршува зависноста од рускиот гас“, објави нивната амбасада во Сараево на 10 април. Белата куќа упати прашања до Стејт департментот, кој рече дека гасоводот „ќе го прошири и диверзифицира енергетскиот сектор на Босна и Херцеговина, давајќи ѝ на земјата поголема контрола врз нејзините енергетски резерви и намалувајќи ја нејзината зависност од еден единствен, несигурен извор“. Бинол, од своја страна, изјави: „Ние сме вистинскиот тим за ова. Ниту една друга група не комбинира присуство на терен во Босна со силна поддршка во Америка.“

Сепак, успехот на проектот зависи и од ултранационалистичкиот лидер на босанските Срби, Милорад Додик. До неодамна, администрацијата на Бајден го обвинуваше за злоупотреба на моќ „за стекнување лично богатство преку корупција, поткуп и други форми на злоупотреба“ и ги прошири санкциите против него и неговото семејство. Откако Трамп се врати во Белата куќа, Додик започна мултимилионска лобистичка кампања за да ја добие поддршката од новата администрација. Лобистите ги прикажаа српските националисти како сојузници на Трамп против исламот. Еден од нив беше Мајкл Флин, кој доби 100.000 долари за еден месец работа. Во октомври, без објаснување, администрацијата на Трамп ги укина санкциите против Додик. Според системот за поделба на власта во Босна, Србите можеа да стават вето на гасоводот – особено затоа што постојниот гасовод поминува низ српска територија, давајќи им влијание врз снабдувањето со енергија. Како Виктор Орбан во Унгарија, Додик е сојузник на Путин. На 7 април, Доналд Трамп помладиот ја посети Бања Лука за настан во негова чест. Синот на Додик, Игор, го пречека со зборовите: „Вашето присуство зборува елоквентно. Ние се потпираме на вас и ви веруваме. За возврат, вие, Америка и републиканската администрација предводена од вашиот татко, ќе имате сигурен, искрен и христијански сојузник во овој дел од светот“. Трамп помладиот не го спомена гасоводот или AAFS, но ги истакна придобивките од купувањето американски гас: „Можете да решите толку многу проблеми – и деловни и геополитички – само со ова прашање“. На 21 април, кратко по неговата посета, Додик сигнализираше дека нема да го блокира планот на Бинол и Флин. Поранешниот американски амбасадор во Босна, Мајкл Мерфи, предупреди дека Додик се обидува да го уништи мировниот договор од 1995 година и да прогласи независност за српскиот регион, и дека оние околу него „си играат со оган“. Сепак, еден висок политичар од босанските Срби откри: „Јас самиот го видов тоа: Американците имаат приоритет број еден тука, а тоа е гасоводот“. На Додик, како и на сите други, му беше кажано: Не си играј со проектот.“ Со тоа, преземањето на клучниот европски енергетски проект од страна на сојузниците на Трамп е речиси завршено.