Skip to content
На банкарските сметки на македонските граѓани има 7,51 милијарда евра, сума што продолжува да расте и покрај инфлацијата и високите животни трошоци. Но, додека официјалната статистика бележи сè повеќе пари во банките, останува неодговорено едно многу поважно прашање: колку од овие милијарди се распределени меѓу поголемиот дел од населението, а колку се концентрирани кај граѓаните со високи приходи?
На Светскиот ден на штедењето, 31 октомври, податоците на Народната банка покажуваат дека во септември вкупните депозити во банкарскиот систем достигнале речиси 11,2 милијарди евра.
Од нив, депозитите на домаќинствата изнесувале 7,51 милијарда евра, наспроти околу 7,2 милијарди евра на почетокот на годината.
Тоа значи дека за девет месеци заштедите и другите депозитни средства на граѓаните се зголемиле за приближно 310 милиони евра.
Но, растот на депозитите не мора да значи дека животниот стандард на сите граѓани се подобрува.
По околу 4.100 евра на жител – само на хартија
Кога вкупните 7,51 милијарда евра би се поделиле меѓу приближно 1,83 милиони жители, математичкиот просек би изнесувал околу 4.100 евра по жител.
Покрај тоа, во вкупните депозити се вклучени и средствата на трансакциските сметки, парите по видување и орочените депозити.
Тоа значи дека дел од овие 7,51 милијарда евра се пари што граѓаните ги користат за секојдневни потреби, а не исклучиво средства што ги издвоиле како долгорочна заштеда.
За да се утврди колку навистина штеди просечниот граѓанин, потребни се податоци за распределбата на депозитите според нивната висина и бројот на штедачи.
Таква детална слика не може да се добие само од вкупната сума што ја објавува Народната банка.
Додека депозитите растат, растат и кредитите
Покрај заштедите, се зголемува и задолжувањето на населението.
Според податоците за септември, кредитите на граѓаните достигнале приближно 4,93 милијарди евра, додека депозитите се за повеќе од две милијарди евра повисоки.
Во текот на 2026 година депозитите на домаќинствата главно бележеле раст, со повремени месечни намалувања.
Во март, на пример, граѓаните повлекле околу 31,8 милиони евра од депозитните средства.
Во јули вкупната заштеда достигнала приближно 7,52 милијарди евра, по што во август се намалила на 7,49 милијарди.
Септември донел нов раст, на 7,51 милијарда евра.
Податоците покажуваат дека граѓаните сè повеќе се ориентираат кон денарско штедење и подолгорочно орочување на дел од средствата.
Тоа може да се поврзе со довербата во домашната валута, но и со повисоките камати што банките ги нудат за одредени орочени депозити.
Сепак, заштедите не растат еднакво кај сите категории население.
Кој може да остави пари настрана?
За домаќинство што најголемиот дел од приходите ги троши на храна, домување, струја, греење и превоз, штедењето не е само прашање на навика, туку пред сè на расположлив доход.
Разликата меѓу семејство што месечно може да издвојува 10.000 денари и семејство што едвај ги покрива основните трошоци се продлабочува со текот на времето.
Првото домаќинство може да создава финансиска резерва, да остварува камата и да планира поголеми инвестиции.
Второто често нема избор освен да ги користи сите расположливи приходи за тековните потреби.
Затоа високата вкупна сума на депозити може истовремено да постои со значителна финансиска несигурност кај дел од населението.
Банките ги чуваат милијардите, но вистинската слика е во распределбата
На Светскиот ден на штедењето банките традиционално го истакнуваат растот на депозитите како показател за довербата во финансискиот систем.
И тоа има економска основа. Стабилните депозити овозможуваат финансирање на кредитната активност и претставуваат важен дел од домашниот банкарски систем.
Но, ако целта е да се оцени финансиската состојба на граѓаните, тогаш не е доволно да се знае само колку пари има во банките.
Потребно е да се знае колку домаќинства имаат заштеда за неколку месеци живот, колку не можат да покријат непредвиден трошок и колку од вкупните депозити се концентрирани кај штедачите со најголеми салда.
Без вакви податоци, милијардите на сметките покажуваат дека банкарскиот систем располага со сè повеќе средства, но не и дека секој граѓанин станува побогат.
