Skip to content
Со договор од 29,4 милиони евра за гасниот интерконектор со Србија, кумановската „Рапид Билд“ практично станува компанијата што ќе ги гради двата клучни влеза и излеза на идниот македонски гасен коридор – кон Грција на југ и кон Србија на север.
Само овие два договора се вредни речиси 90 милиони евра. Ако се додаде уште еден договор од 1,7 милион евра што НОМАГАС го склучи со компанијата во мај годинава, вредноста на договорите меѓу државниот оператор и „Рапид Билд“ од мај 2025 до август 2026 надминува 91 милион евра. Тоа не значи дека компанијата веќе ги наплатила овие пари – станува збор за повеќегодишни инфраструктурни договори – но покажува колку значајна позиција добила во изградбата на новата гасна инфраструктура.
Која е компанијата што за нешто повеќе од една деценија од домашна градежна фирма стана еден од главните изведувачи на енергетската инфраструктура во Македонија?
Сопственоста води до Каранфиловски
„Рапид Билд“ е основана во Куманово на 8 февруари 2012 година. Според актуелните податоци од деловните бази, формалната сопственост е поделена меѓу две компании – „Квалитет Пром“ и „ДЕТ ОИЛ“, со по 50 проценти.
Клучната фигура во целата деловна групација е Тони Каранфиловски, кој е наведен како управител и претставник на „Рапид Билд“. Како управител се појавува и Горан Аспровски.
Тоа е попрецизна слика од едноставното претставување на Каранфиловски како директен сопственик на „Рапид Билд“. Формално, сопственици се две компании, но и „Квалитет Пром“ и „ДЕТ ОИЛ“ со години се поврзуваат со семејниот бизнис на Каранфиловски. „ДЕТ ОИЛ“ е познат и како синџир бензински станици и трговец со нафтени деривати.
Компанијата денес не е само класичен градежен изведувач. На својата интернет-страница наведува работа на гасоводи, топловоди, патна инфраструктура, индустриски хали, деловни и станбени објекти, како и сопствени проекти во недвижности.
Влезот во гасоводите почнува со рускиот клириншки долг
Историјата на „Рапид Билд“ во гасниот бизнис почнува многу пред сегашната Влада.
Еден од првите големи проекти со кој компаниите поврзани со Каранфиловски влегуваат во овој сектор е магистралниот гасовод Клечовце-Штип.
Проектот вредеше околу 75,7 милиони долари, од кои околу 60 милиони произлегуваа од отплатата на рускиот клириншки долг кон Македонија. Главен изведувач беше руската „Стројтрансгас“, а во работите беа вклучени и домашни компании, меѓу кои „Рапид Билд“ и фабриката за цевки ФЗЦ „11 Октомври“.
Токму тој период е еден од најинтересните во развојот на бизнисот.
Истражувањето на тогашна НОВА ТВ објави дека „Квалитет Пром“ на Каранфиловски станала мнозински сопственик на ФЗЦ „11 Октомври“ откако на второ јавно наддавање ги купила акциите што ги поседувала банката „Експорт-Импорт“ во стечај. Според истото истражување, за пакетот биле платени околу два милиони евра, а на наддавањето имало еден учесник.
Самото купување не е доказ за незаконитост. Но временската совпадливост беше интересна – Каранфиловски влезе во фабриката за цевки токму во периодот кога почнуваше изградбата на новата национална гасоводна мрежа.
Со тоа групацијата веќе имала компании во градежништво, трговија со градежни материјали, производство на цевки и нафтени деривати.
2016 беше годината на големиот скок
Следниот крупен чекор дојде во 2016 година.
Според годишниот извештај на Бирото за јавни набавки, „Рапид Билд“ таа година добила два од 10-те најголеми договори за јавни набавки за градежни работи во Македонија.
За магистралниот гасовод Скопје-Тетово-Гостивар бил склучен договор од 1,782 милијарди денари, а за делницата Блок станица 5-Неготино со мерно-регулационите станици во Штип и Неготино договор од 1,146 милијарди денари.
„Призма“, анализирајќи ги 100-те најголеми тендери во 2015 и 2016 година, пресметала дека само овие два договора на „Рапид Билд“ биле вредни околу 47,6 милиони евра.
На делницата Штип-Неготино „Рапид Билд“ настапувала како лидер на конзорциум во кој биле и „Квалитет Пром“, „Ел-Те“, „Сектартермо“ и „Чакар партнер“.
Тендерската постапка тогаш беше предмет и на медиумски анализи. „Фактор“ пишуваше за жалба поднесена од конкурентски конзорциум, која била отфрлена откако „Гранит“ известил дека не дал согласност за нејзино поднесување. Подоцна „Гранит“ и „Рапид Билд“ настапиле заедно во друг гасоводен проект.
Повторно, тоа само по себе не докажува незаконит договор, но покажува дека уште од првите големи тендери компанијата била важен играч во сектор во кој конкуренцијата се состоела од релативно мал број компании способни да изведуваат вакви сложени работи.
Работеше и под следната власт
Подемот на „Рапид Билд“ не е врзан само за периодот на Владата на Никола Груевски.
Во септември 2021 година, кога со ЕСМ раководеше Васко Ковачевски, конзорциумот RBA Termo JV, составен од „Гранит“, „Рапид Билд“ и бугарската „Атоменергоремонт“, го доби проектот за топлификација на Битола, Новаци и Могила.
Проектот се финансираше со околу 40 милиони евра кредит од германската KfW и дополнителни средства од ЕСМ. Од компанијата тогаш беше соопштено дека конзорциумот ги исполнил критериумите и на банката и на инвеститорот.
Тоа е значаен детал бидејќи покажува дека „Рапид Билд“ добивала големи инфраструктурни работи во различни политички периоди и под проекти контролирани и од меѓународни финансиски институции.
Во проверените извори не најдовме јавен документ што би покажал партиска сопственост во компанијата или доказ дека сегашните договори се добиени поради директна партиска врска.
Компанија со приходи од околу 23,5 милиони евра
Финансиските податоци покажуваат дека станува збор за сериозна компанија и според македонските деловни размери.
Во 2024 година „Рапид Билд“ пријавила приходи од околу 1,45 милијарди денари, односно приближно 23,5 милиони евра, и добивка од 188,4 милиони денари, околу три милиони евра.
Во 2022 година приходите биле уште повисоки – речиси 1,98 милијарди денари, или околу 32 милиони евра. Во 2024 компанијата имала во просек околу 300 вработени.
Самата компанија за 2026 година наведува над 350 вработени и соработници и сопствен инженерски и механизациски капацитет.
Има регистриран огранок и во Бугарија од 2021 година, каде како претставник е наведен Тони Каранфиловски.
Тендерот за Грција – пет понуди и цена 28 проценти под проценетата
Најголемиот актуелен договор на „Рапид Билд“ е интерконекторот со Грција.
Официјалниот документ за доделување на договорот објавен од Европската инвестициска банка покажува дека НОМАГАС добил пет понуди. Проценетата вредност била 83,365 милиони евра, а договорот е доделен на „Рапид Билд“ за 59.947.953 евра без ДДВ.
Тоа е околу 23,4 милиони евра, или приближно 28 проценти под првично проценетата вредност.
Критериумот за избор во конечната постапка бил цената со тежина од 100 проценти. Документот на ЕИБ покажува и дека ниту една понуда не била исклучена поради „ненормално ниска цена“.
Според домашните информации, понудата на „Рапид Билд“ била околу 12 милиони евра пониска од второрангираната.
Претходната тендерска постапка била поништена и постапката била повторена. Во првата постапка исто така биле пристигнати пет понуди, но не бил доделен договор.
Ова е важно за целосната слика: проектот не е договорен во затворена постапка со единствен понудувач. Тендерот е спроведен во рамките на проект финансиран од ЕИБ и ЕБОР, со меѓународна процедура и пет понуди.
Изградбата почна во јули 2025 година, а во јули годинава Министерството за енергетика тврдеше дека работите се забрзани и дека целта останува интерконекторот да биде завршен во 2027 година.
Сега „Рапид Билд“ оди и кон Србија
Денеска истата компанија потпиша нов договор со НОМАГАС.
За 29,4 милиони евра треба да проектира и изгради 22,4 километри од интерконекторот кон Србија, од Клечовце до границата кај Сопот.
Станува збор за договор „клуч на рака“ по FIDIC модел, што значи дека изведувачот не е задолжен само за градежните работи, туку и за урбанистичкото планирање, проектирањето и обезбедувањето одобрение за употреба. Рокот е последниот квартал од 2028 година.
Финансиската конструкција за македонската страна, според Западнобалканската инвестициска рамка, е околу 29,6 милиони евра. Од нив 26,97 милиони се заем од ЕБОР, 1,73 милиони евра грант од WBIF, а предвидена е и дополнителна техничка помош.
Но за разлика од тендерот за Грција, во јавно достапните информации што ги проверивме досега не е објавена целата ранг-листа на понудувачи, нивните цени и деталната евалуација за проектот кон Србија.
Тоа е информација што НОМАГАС би требало целосно да ја објави, особено затоа што се работи за уште еден крупен договор со компанија која веќе го гради другиот стратешки интерконектор.
Една компанија на двете страни од идниот гасен коридор
Тука е и суштината на приказната.
Ако двата проекта бидат реализирани, гасот од терминалите и системите во Грција ќе влегува во Македонија преку интерконекторот што го гради „Рапид Билд“, ќе минува низ националната мрежа на која истата компанија веќе изгради значителни делови, а потоа кон Србија ќе продолжува преку уште еден гасовод што повторно ќе го изгради „Рапид Билд“.
Со други зборови, една домашна компанија се позиционира во центарот на речиси целата нова вертикална гасна инфраструктура на државата.
Тоа не е доказ за фаворизирање. „Рапид Билд“ има повеќегодишно искуство со гасоводи, стотици вработени и референци на проекти финансирани од Deutsche Bank, Erste, KfW, ЕИБ и ЕБОР.
Но концентрацијата на два стратешки проекта кај ист изведувач создава легитимна потреба од засилен јавен надзор.
