Skip to content
Очекуваното ново зголемување на каматните стапки на Европската централна банка може да го одложи поевтинувањето на кредитите и во Македонија. Врската е преку стабилниот курс на денарот кон еврото, ЕУРИБОР, цената на државното задолжување и силната зависност на македонскиот извоз од европскиот пазар.
Пазарите очекуваат ЕЦБ да ја зголеми депозитната стапка за 0,25 процентни поени, од 2,25 на 2,50 проценти. Причината е повторното забрзување на инфлацијата во еврозоната, каде во август достигна 3,3 проценти, пред сè поради растот на цените на енергијата.
За Македонија првиот ефект е врз монетарната политика. Народната банка го одржува стабилниот курс на денарот кон еврото, поради што не може целосно независно да се движи во спротивна насока од ЕЦБ. Домашната основна каматна стапка во јуни беше зголемена од 4 на 4,25 проценти и оттогаш е задржана на тоа ниво.
Домашната инфлација во август изнесуваше 2,6 проценти, додека БДП во вториот квартал порасна за 4,3 проценти. Таквите показатели во поинакви надворешни услови би можеле да отворат простор за постепено намалување на каматите. Новото затегнување во еврозоната, сепак, го ограничува тој простор.
За дел од граѓаните ефектот може да дојде преку ЕУРИБОР. Шестмесечниот ЕУРИБОР, кој се користи кај дел од кредитите во евра и кредитите со евро-клаузула, повторно се движи нагоре и во септември е околу 2,8 проценти.
Тоа не значи дека сите кредити во Македонија автоматски ќе поскапат. Кај кредитите со фиксна камата нема промена, додека кај променливите зависи од референтната стапка во договорот и периодот на усогласување. Но за кредитите врзани со ЕУРИБОР, нов раст на европските камати може да го запре очекуваното намалување на месечните рати.
Последици може да има и за компаниите. Повисоките камати во еврозоната ја зголемуваат цената на финансирањето во евра, што ги поскапува инвестициите, набавката на опрема и обртниот капитал. За фирмите кои се задолжуваат во странство или преку кредити поврзани со европски референтни стапки, тоа директно значи повисоки финансиски трошоци.
Друг ризик е извозот. Европската Унија е главниот пазар за македонските компании, а Германија е најголем поединечен извозен партнер. Ако повисоките камати дополнително ја забават индустријата и потрошувачката во еврозоната, тоа може да значи помалку нарачки за македонските фабрики, особено за компаниите поврзани со автомобилската индустрија.
Повисоките европски камати се важни и за државниот долг. При раст на приносите на европските обврзници, инвеститорите вообичаено бараат повисок принос и за задолжувањето на помалите економии. Доколку периодот на високи камати продолжи, новите еврообврзници и рефинансирањето на постојниот долг може да станат поскапи.
Дополнителен проблем е причината поради која ЕЦБ повторно размислува за повисоки камати – енергијата. Македонија е увозно зависна од нафта и други енергенси, па нивното поскапување директно ги зголемува трошоците за транспорт, производство и земјоделство, а потоа може да се пренесе и врз цените на храната и услугите.
Затоа новиот циклус на ЕЦБ за Македонија значи помал простор за намалување на домашните камати, ризик од поскапо задолжување и дополнителен притисок врз компаниите и извозот.
Колкав ќе биде ефектот ќе зависи од тоа колку долго ќе останат високи цените на енергијата и дали ЕЦБ ќе продолжи со дополнителни зголемувања на каматните стапки.
