Skip to content
Косово е чекор поблиску до една од најголемите инвестиции во складирање електрична енергија во регионот. Две американски компании доставиле понуди за проектирање и изградба на два големи батериски системи во Истог и Урошевац, со вкупен капацитет од 340 MWh, а властите планираат изградбата да почне во 2027 година.
По доставувањето на понудите сега следува нивна евалуација. Тоа значи дека изведувач сè уште не е избран и дека градежните работи не се започнати.
Проектот е дел од американско-косовскиот Compact Program вреден 236,7 милиони долари. Од нив, 202 милиони долари ги обезбедува американската Millennium Challenge Corporation – MCC, независна агенција на Владата на САД, додека Косово учествува со околу 34,7 милиони долари.
Целиот пакет од 236,7 милиони долари, сепак, не е наменет само за батериите. MCC наведува дека тендерскиот пакет поврзан со батериските системи е вреден приближно 145 милиони долари, додека компактот финансира и обука на кадар и други реформи во енергетскиот сектор.
Двете постројки ќе имаат различна задача.
Поголемиот систем во Истог ќе располага со 125 MW моќност и 250 MWh капацитет за складирање. Со него ќе управува новата државна компанија Energy Storage Corporation – ESCorp.
Во Урошевац, кај селото Соево, ќе се постави втор систем со 45 MW моќност и 90 MWh капацитет. Тој ќе биде префрлен на косовскиот оператор на преносниот систем KOSTT и ќе се користи главно за балансирање на електроенергетската мрежа.
Заедно, двата системи ќе располагаат со 170 MW моќност и 340 MWh енергетски капацитет. Поедноставено, доколку би работеле со целосна моќност од 170 MW, теоретски би можеле да испорачуваат таква моќност околу два часа.
Но нивната главна улога не е да ја снабдуваат цела држава со електрична енергија во случај на прекин.
Батериите треба брзо да реагираат кога во мрежата ќе се појави недостаток или вишок на струја, да помогнат во одржување на стабилната фреквенција и да ја намалат потребата Косово итно и по високи цени да увезува електрична енергија во часовите на најголема потрошувачка.
Проектот е особено важен поради растот на соларните и ветерните извори. Кога сончевите централи произведуваат повеќе електрична енергија отколку што е потребно во моментот, дел од вишокот може да се складира во батериите и да се врати во системот кога производството ќе падне или побарувачката ќе порасне.
Токму можноста за брзо балансирање е еден од главните предуслови за поголемо вклучување обновлива енергија во мрежата.
Првичниот компакт меѓу Косово и MCC предвидуваше околу 350 MWh батериско складирање, а конечната конфигурација што сега влегува во тендерска фаза изнесува 340 MWh. Официјалните проектни документи ја делат инвестицијата на 250 MWh во Истог и 90 MWh во Урошевац.
За системот во Урошевац веќе е обезбедена парцела од 2,34 хектари, а според MCA-Kosovo планираното завршување е во февруари 2029 година. Целиот американско-косовски компакт треба да заврши до април 2029 година.
За Македонија проектот е интересен и од регионален аспект. Брзото зголемување на соларното производство и кај нас го отвора истото прашање – што да се прави со електричната енергија кога производството е високо, а потрошувачката ниска, и како да се покријат периодите кога сонцето и ветерот не произведуваат доволно.
Батериските системи не создаваат нова електрична енергија. Тие ја складираат кога ја има и ја враќаат во мрежата кога е најпотребна. Токму затоа Косово очекува проектот да донесе постабилна мрежа, полесно приклучување нови обновливи извори и помала зависност од скапите интервентни увози.
Следниот клучен чекор е изборот на изведувач. Двете американски компании засега се само понудувачи, а по оценувањето на понудите треба да следуваат договорирањето и подготовките за почеток на изградбата во 2027 година.
