Skip to content
Додека Владата повторно ги повикува производителите и трговците на „општествена одговорност“, граѓаните и натаму плаќаат цени кои не се намалуваат ни тогаш кога набавните трошоци паѓаат. Денешната средба меѓу институциите и стопанството треба да покаже дали ќе има вистински пресврт или уште една рунда апели без конкретен ефект.
Производителите и дистрибутерите на храна денес седнуваат на заедничка маса со претставници на Владата за да разговараат за формирањето на набавните и продажните цени на прехранбените производи. Средбата доаѓа по две инспекциски контроли кои открија нешто што граѓаните одамна го чувствуваат во своите домашни буџети: цените на полиците не секогаш се движат според логиката на пазарот.
Иако Министерството за економија и труд соопшти дека во моментов нема значителни ценовни шокови, анализите на Државниот пазарен инспекторат покажале дека во одредени периоди малопродажните цени растеле побрзо од набавните, а во некои случаи останале непроменети и покрај тоа што трговците набавувале по пониски цени.
Тоа значи дека разликата не исчезнувала, туку останувала во профитните маржи.
Токму затоа денешната средба отвора едно многу пошироко прашање од тоа дали ќе поевтинат неколку производи.
Кој ја плаќа разликата?
Кога набавната цена се намалува, а цената на полицата останува иста, разликата не исчезнува сама од себе. Неа ја плаќа потрошувачот.
Во услови кога инфлацијата формално се стабилизира, а Владата уверува дека состојбата е под контрола, голем дел од граѓаните и натаму не чувствуваат олеснување во секојдневните трошоци.
Тоа е една од причините поради кои секоја нова средба меѓу Владата и трговците предизвикува големи очекувања, но и сè поголем скептицизам.
Апели наместо мерки
Од Министерството за економија и труд повторно порачаа дека очекуваат компаниите да покажат „поголема општествена одговорност“ во услови на глобална економска неизвесност.
Но, искуството од последните две години покажува дека апелите ретко доведуваат до трајно намалување на цените.
Владата во повеќе наврати воведуваше ограничувања на маржите, замрзнување на цените и засилени инспекциски контроли. Дел од мерките дадоа краткорочен ефект, но по нивното завршување цените повторно се враќаа на повисоки нивоа.
Тоа отвора дилема дали денешната средба ќе резултира со конкретни договори или повторно ќе заврши со повик компаниите доброволно да покажат разбирање за економската состојба на граѓаните.
Општествена одговорност или логика на профитот?
Од позиција на компаниите, високите профитни маржи често се оправдуваат со зголемените оперативни трошоци, неизвесноста на меѓународните пазари и потребата да се зачува конкурентноста.
Од позиција на потрошувачите, прашањето е многу поедноставно.
Ако набавната цена се намалува, зошто тоа не се гледа и на фискалната сметка?
Токму затоа денешната средба ќе биде тест дали трговците се подготвени доброволно да се откажат од дел од профитот или ќе продолжат да ја следат единствено логиката на пазарот.
Ќе има ли резултат?
Најавите пред средбата не оставаат впечаток дека Владата подготвува нов пакет ограничувачки мерки. Засега институциите зборуваат за разговор, анализа и општествена одговорност, а не за ново административно ограничување на маржите или цените.
Поради тоа, најреалното сценарио е средбата да заврши со заеднички заклучок дека е потребно внимателно следење на состојбата и со нов повик до компаниите да бидат одговорни кон потрошувачите.
Прашањето е дали тоа ќе биде доволно.
Затоа што граѓаните не ги интересираат пораките од прес-конференциите, туку цените што секој ден ги гледаат на полиците во маркетите.
А тие, барем според наодите од инспекциските контроли, не секогаш ја следеле логиката на намалените набавни цени.
Токму затоа денешната средба е повеќе од уште еден состанок меѓу Владата и стопанството. Таа е тест дали државата има механизми да обезбеди поправедно формирање на цените или ќе остане само на апели до компаниите да покажат поголема општествена одговорност, додека товарот и натаму ќе го носат граѓаните.
