Skip to content
Кога земјоделецот одлучува колку ѓубриво да употреби, кога да го третира насадот или дали да вложи во нова технологија, тој не носи само производствена, туку и финансиска одлука. Од неа зависат трошоците, квалитетот и приносот, а понекогаш и исплатливоста на целата сезона. Во Словенија за ваквите одлуки постои организирана јавна служба за земјоделско советување, со 342 советници и 17 координатори, според податоците објавени од словенечкото Министерство за земјоделство во ноември 2025 година.
Службата функционира во рамките на Земјоделско-шумарската комора на Словенија (KGZS) и осум регионални заводи. Работата е организирана преку советници кои се во непосреден контакт со производителите и специјалисти за одделни области. Тие обезбедуваат поддршка за технологијата на производство, заштитата на растенијата, економското планирање, инвестициите и развојот на земјоделските стопанства.
Станува збор за систем во кој стручниот совет не е само дополнителна услуга, туку дел од организираната поддршка за земјоделското производство.
Совет пред одлуката, не по проблемот
Да земеме ѓубрење. Производителот може да се потпре на долгогодишното искуство, но потребите на почвата и културите не се секогаш исти. Со анализа и стручна препорака може да се избегне непотребна употреба на ѓубриво и да се намалат трошоците.
Слично е и со заштитата на растенијата. Навременото препознавање болест или штетник, изборот на соодветна мерка и правилниот момент за третирање можат да спречат загуби што подоцна тешко се надоместуваат.
Словенечките советници помагаат и при изработка на развојни планови, економски проценки и стратешки одлуки за земјоделските стопанства. Во 2026 година тие организираат и обуки за производителите поврзани со мерките од Заедничката земјоделска политика на Европската Унија.
Тоа не значи дека секој словенечки земјоделец има личен агроном кој секојдневно го следи неговото производство. Но постои организирана служба до која може да се обрати и пред да донесе важна одлука, а не само кога веќе настанала штета.
И Словенија го преиспитува својот модел
Иако има долга традиција на организирано земјоделско советување, Словенија и понатаму бара начини како да го подобри системот.
Во февруари 2025 година Министерството за земјоделство предложи јавната советодавна служба да се издвои од комората и да премине во нова управа при министерството. Предлогот предизвика противење, по што министерката Матеја Чалушиќ го повлече.
Во мај истата година започна со работа група од 31 член, во која беа вклучени претставници на министерството, комората, земјоделските организации, научните институции и други засегнати страни. Нејзината задача беше да ги разгледа постојните решенија и да предложи поефикасен модел на советување.
Во септември 2025 година беше донесена уредбата за јавната советодавна служба за периодот 2026–2028 година. Со неа се утврдуваат задачите, приоритетите, финансирањето и начинот на работа, а службата продолжува да функционира во рамките на комората.
Меѓу приоритетите се конкурентноста на стопанствата, приспособувањето кон климатските промени, дигитализацијата и пренесувањето на научните сознанија во практичното производство.
Ова покажува дека и во земја со развиена советодавна мрежа се води расправа за тоа како поддршката да биде поефикасна, подобро организирана и поблиска до потребите на земјоделците.
Кој советува, а кој продава?
Посебно прашање е независноста на стручниот совет.
Во Словенија постои јавна советодавна служба, но и советници кои работат кај дистрибутери на средства за заштита на растенијата. Продавачите на вакви средства имаат обврска да обезбедат соодветно квалификуван советник, кој може да препорача препарат или друг метод на заштита.
Тоа се различни форми на советување, со различна улога и организација.
За земјоделецот, меѓутоа, важно е да знае дали препораката е дадена исклучиво врз основа на потребите на неговото производство или советникот има и комерцијален интерес од продажбата на одреден производ.
Независниот совет не значи дека секогаш ќе биде поевтин или подобар. Но јасното разграничување меѓу советувањето и продажбата му овозможува на производителот подобро да процени од кого добива препорака и врз која основа.
Што може да научи Македонија?
И Македонија има јавен систем за земјоделско советување преку Агенцијата за поттикнување на развојот на земјоделството. Агенцијата работи преку регионални единици и обезбедува стручна помош за растително производство, сточарство, агроекономија и рурален развој. Покрај неа, постојат приватни агрономи и компании кои нудат специјализирани услуги.
Но постоењето на советодавни услуги не значи и нивно редовно користење.
Колку производители имаат агроном со кој се консултираат во текот на целата сезона? Колку одлуки за ѓубрење, заштита и инвестиции се носат врз основа на стручна проценка? Дали земјоделците почесто бараат совет од независен агроном или од продавачот на репроматеријали? И колку често стручната помош се бара дури откако проблемот веќе предизвикал штета?
Овие прашања се особено важни за поголемите земјоделски стопанства, каде што вложувањата се значителни, а и мала разлика во трошоците или приносот може да има сериозни финансиски последици.
Искуството на земјоделец кој со децении успешно произведува не може да се замени. Но денешното производство бара и постојано следење на нови технологии, климатски ризици, цени и пазарни стандарди. Затоа искуството и стручната поддршка не се спротивставени, туку се надополнуваат.
Словенечкиот модел не е готово решение што Македонија треба едноставно да го преземе. Но покажува дека земјоделското советување може да биде организиран и постојан дел од производството, а не само повремена помош кога ќе се појави проблем.
На крајот, прашањето не е само дали земјоделецот има кого да праша кога ќе настане проблем. Поважно е дали има со кого да се консултира пред одлука што може да ја одреди целата сезона.
Добриот совет не мора секогаш да донесе поголем принос, но може да спречи непотребен трошок, да го намали ризикот и подобро да го искористи она што веќе е вложено.
