Skip to content
Русија и Иран имаат интерес да ја ослабат политичката кохезија на западните држави и можат да ја искористат протестната активност за продлабочување на општествената поларизација, поткопување на довербата во државните институции и одвлекување на вниманието од сопствената надворешна политика.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Бранот протести на француските средношколци, кој започна на 18 септември 2026 година во париското предградие Кретeј, според достапните податоци, брзо се прошири во стотици образовни установи низ целата земја. Учениците и студентите, со поддршка на водечките образовни синдикати, бараат зголемување на финансирањето на државните средни училишта, надминување на недостигот од наставници и подобрување на образовната инфраструктура. Протестите се проследени со блокирање патишта, поставување барикади пред училиштата и судири, а во некои градови прераснаа во вандализам и ограбување. Во Лимож пожар сериозно ја оштети зградата на градското собрание, изградена во 1883 година, додека во Бордо и Марсеј беа пријавени ограбувања на продавници. Кон протестното движење се приклучија големи синдикални организации и опозициската левичарска партија „Непокорена Франција“.
Според првичните процени, во протестите учествувале околу 800.000 лица. Според информациите на Reuters, биле уапсени повеќе од 2.000 лица. Во средината на октомври, протестите во знак на солидарност се проширија во Италија, Белгија и други европски земји. Така, социјалниот конфликт, кој произлезе од проблемите со финансирањето на образованието, доби поширока политичка димензија.
За европските влади клучниот предизвик не е само решавањето на внатрешните социјални противречности, туку и спречувањето нивно искористување од надворешни актери. Русија и Иран имаат интерес да ја ослабат политичката кохезија на западните држави и можат да ја искористат протестната активност за продлабочување на општествената поларизација, поткопување на довербата во државните институции и одвлекување на вниманието од сопствената надворешна политика. Сепак, самата политичка корист за Москва или Техеран не претставува доказ за нивна вмешаност во организирањето или финансирањето на конкретни протести. Таквите тврдења бараат потврда преку докази за координација, финансиски текови или намерно спроведени операции за влијание.
Иран: информативен притисок врз Франција
Информативното спротивставување околу француските протести стана еден од показателите на пошироката борба за толкување на внатрешнополитичките настани во Европа. Според наведените податоци, Техеран ги обвини француските власти за суров однос кон демонстрантите и за масовни повреди на човековите права. Како одговор, на 7 октомври 2026 година, француското Министерство за надворешни работи го повика иранскиот амбасадор и протестираше против ширењето дезинформации преку официјалните профили на иранското Министерство за надворешни работи.
На 13 октомври, францускиот министер за надворешни работи Жан-Ноел Баро, говорејќи на конференција на Организацијата за економска соработка и развој (ОЕСР), ги обвини Русија, Кина и Иран дека ги користат протестите на француските ученици за промовирање непријателски информативни наративи и за продлабочување на општествените противречности. Според него, странски актери ги користат социјалните мрежи за заострување на конфликтите поврзани со миграцијата, религијата и меѓународните настани.
Оваа ситуација покажува како надворешните актери можат да се обидат да влијаат врз перцепцијата на јавноста за внатрешните кризи. Дури и без непосредно управување со протестните движења, тие можат да го засилат одекот на одделни инциденти, да шират искривени информации и да ја продлабочуваат недовербата меѓу општеството и власта. Во пресрет на претседателските избори во Франција во 2027 година, ваквите операции би можеле да ја засилат политичката поларизација и да го отежнат општествениот дијалог.
Миграцијата како инструмент на информативно влијание
Еден од правците на руските информативни операции во Европа е искористувањето на миграциските прашања за заострување на внатрешните противречности. Темите како нелегалната миграција, криминалот, социјалната нееднаквост, верските разлики и дискриминацијата се особено подложни на манипулации, бидејќи непосредно влијаат врз општествените расположенија и политичките дебати.
Преку информативни ресурси, анонимни канали на Telegram и мрежи од лажни профили може да се шират пораки чија цел е истовремено да го засилат стравот од мигрантите кај одредени групи население и недовербата кон државните институции кај други. Особено значајни се инцидентите што предизвикуваат големо внимание, а кои се изнесуваат надвор од контекстот, се преувеличуваат или се придружуваат со лажни тврдења, со што се поттикнува меѓуетничка и меѓурелигиска омраза.
Стратешката цел на ваквите операции е продлабочување на општествените поделби, дискредитирање на политичкото раководство и слабеење на европското единство. Сепак, при оценувањето на конкретни случаи, неопходно е да се разликуваат спонтаното ширење радикални ставови, внатрешнополитичката пропаганда и координираните операции на странско мешање. Нивното изедначување без соодветни докази може само дополнително да ја поткопа довербата во официјалните информации.
Искуствата на Франција од претходните години ја покажуваат ранливоста на општествените кризи на надворешни информативни манипулации. За време на протестите на „жолтите елеци“ кон крајот на 2018 година, на социјалните мрежи се ширеа пораки со кои Франција беше претставувана како земја на работ на граѓанска војна. Според достапните информации, француските власти ја проверувале активноста на стотици профили што го користеле хаштагот #giletsjaunes за ширење содржини поврзани со протестите и постапките на владата.
Ова искуство е важно не затоа што секој масовен протест треба да се смета за резултат на надворешно мешање, туку затоа што информативните операции можат да го засилат веќе постојното незадоволство. Социјалните проблеми создаваат поволна средина за манипулации, додека дигиталните платформи овозможуваат брзо ширење емотивно обоени пораки, зголемување на обемот на поединечни конфликти и поткопување на довербата во официјалните извори.
Велика Британија и Германија: политичките последици од руското влијание
Искуствата на Велика Британија и Германија покажуваат дека руската стратегија за влијание не се ограничува на информативното придружување на уличните протести. Москва се обидува да ја искористи и политичката поларизација, изборните кампањи и споровите околу надворешната политика за да ги унапреди сопствените интереси.
Во Велика Британија, прашањето за руското мешање во демократските процеси стана предмет на официјално разгледување. Во јули 2020 година, парламентарниот Комитет за разузнавање и безбедност објави извештај за руските активности насочени кон влијание врз британската политика, особено во контекст на референдумот за Brexit. Документот ја потврди сериозноста на проблемот со странското мешање, иако некои тврдења за обемот и непосредното влијание на таквите операции треба да се разгледуваат одделно. Воедно, сите информации за нови изјави на британскиот премиер или за конкретни руски операции во Франција и Германија треба да се потврдат преку примарни извори.
Во Германија, внимание привлекуваат информативните кампањи насочени кон поддршка на политичките сили што се противат на воената помош за Украина и санкциите против Русија. Конкретно, „Алтернатива за Германија“ (AfD) и „Сојузот на Сара Вагенкнехт“ (BSW) претставуваат различни политички традиции, но некои од нивните ставови за војната и односите со Москва може да се совпаѓаат. Самото совпаѓање на ставовите не докажува координација со Кремљ. За утврдување на надворешно влијание потребни се конкретни докази за финансирање, координација или систематско ширење материјали поврзани со руските операции.
Политичкото значење на овие процеси се огледа во тоа што слабеењето на поддршката за Украина во европските држави може да го отежне донесувањето одлуки за воената помош, санкциите и долгорочната безбедност. Затоа, руските информативни операции, доколку се потврди нивната поврзаност со конкретни настани, треба да се разгледуваат не само како проблем на комуникациската безбедност, туку и како фактор што може да влијае врз стратешките одлуки на европските влади.
Од локални протести до стратешка закана
Русија има долгогодишно искуство во користењето на информативниот простор за влијание врз политичките процеси во западните земји. Во 2016 година, кампањата околу Brexit стана еден од најдискутираните примери на можно надворешно мешање во демократските процеси. Подоцнежните истраги на британските власти ја засилија загриженоста за користењето дигитални платформи, мрежи на посредници и прикриени канали за влијание.
Современите информативни операции се одликуваат со брзо ширење на содржините, употреба на автоматизирани мрежи и способност за приспособување на пораките кон различни публики. Тие можат да ги искористуваат противречностите околу миграцијата, трошоците за живот, јавните расходи, религијата и поддршката за Украина, создавајќи впечаток дека европските влади се соочуваат со општа политичка неспособност.
Извештаите за намалување на автоматизираниот сообраќај и активноста на одделни мрежи од профили по нападите врз руската дигитална инфраструктура бараат посебна проверка. Неопходно е да се утврдат изворот на статистичките податоци, методологијата на мерење и причинско-последичната врска меѓу физичкото оштетување на објектите и промените во информативниот простор. Без тоа, таквите показатели не можат да претставуваат доволен доказ за ефикасноста на мерките против руските операции за влијание.
За Европа, главниот заклучок е дека мора да се прави јасна разлика меѓу легитимниот социјален протест и обидите на странски држави да го искористат во сопствен интерес. Одговорот треба да ги комбинира транспарентното информирање на јавноста, независната проверка на фактите, откривањето прикриено финансирање и координација, заштитата на дигиталната инфраструктура и решавањето на реалните социјални проблеми што создаваат поволни услови за манипулации.
Најголемиот ризик за европската стабилност се јавува кога внатрешното незадоволство прераснува во долготрајна криза на довербата, а надворешните актери добиваат можност да ја продлабочуваат преку дезинформации и политичка поларизација. За Русија, слабеењето на европската кохезија може да создаде дополнителни можности за намалување на санкцискиот притисок и ограничување на поддршката за Украина. Затоа, спротивставувањето на странското мешање треба да биде составен дел од поширока стратегија за заштита на демократските институции, општествената отпорност и европската безбедност.
*Олександар Левченко е поранешен амбасадор на Украина во Босна и Херцеговина
