Skip to content
Партнерот ти ја бара лозинката од телефонот, „чисто од доверба“. Пријателот ти се налути ако не одговориш веднаш на порака. Некој ти дава до знаење дека, ако навистина те сака, ќе се согласиш на нешто за што не си подготвен/а. Во такви моменти „не“ е на врвот на јазикот, но веднаш доаѓаат прашањата: дали бев груб/а, дали ги повредив, дали требаше само да премолчам?
Честопати погрешно се верува дека грижата за другите бара постојано себежртвување и молчење, но вистината е сосема спротивна: границата не е ѕид со кој се изолираме, туку јасна линија која вели дека тука почнува мојот простор, моето тело и моето право на избор. Поставувањето лична граница никогаш не е грубост, туку суштински чин на почит кон самиот себе и кон другите.
Кога не сме научиле да поставуваме граници, компромисот престанува да биде договор и станува попуштање: ја даваш лозинката за да нема расправија, одговараш веднаш за да не се налути, прифаќаш блискост за која не си подготвен/а за да не ги изгубиш. Со време, тоа попуштање може да ја наруши довербата и да премине во токсична врска, па и во насилство и злоупотреба. Затоа Меѓународните технички насоки за сексуалното образование, што ги изработи УНЕСКО заедно со УНИЦЕФ, УНФПА, СЗО, УН Жени и УНАИДС, односите и безбедноста од насилство ги ставаат меѓу основните теми што се учат од најрана возраст, прилагодено на возраста. Северна Македонија се обврза да ги следи тие насоки на Самитот во Најроби, но тоа знаење сè уште не е достапно за сите млади.
Во вакви моменти помага една вештина што ретко се учи: асертивноста, односно јасно и мирно да кажеш што ти треба, без напад и без претерано оправдување. Тоа значи да ја препознаеш својата граница пред да биде преминета, да го почитуваш туѓото „не“ исто како што очекуваш да се почитува твоето и да забележиш кога „грижата“ всушност е притисок или манипулација. Токму такви вештини гради сеопфатното сексуално образование, кое ги учи младите што е согласност, како се поставуваат лични граници, како се препознава злоупотреба, како се гради здрав однос, како се штити сопственото тело и каде се бара помош. Кога некој поставува граница, тој не го отфрла другиот, туку му кажува што му е потребно за да се чувствува сигурно и вреднувано.
Тие вештини се исто толку важни онлајн, каде што притисокот често доаѓа преку телефонот. Disrupting Harm, најобемното споредливо истражување за сексуалната експлоатација и злоупотреба на деца преку технологии, што го спроведуваат ECPAT, Интерпол и УНИЦЕФ, препорачува децата и младите да добијат информации прилагодени на возраста за согласноста, личните граници и препознавањето штетно однесување и во живо и онлајн. Со други зборови, младите треба однапред да знаат како да постапат кога некој бара лозинка, фотографија или постојана достапност.
Здравите врски и пријателства најлесно се препознаваат според реакцијата на зборот „не“. Ако одбивањето постојано се дочекува со навредено молчење, емоционални уцени или притисок од типот „ако навистина ме сакаш, ќе го направиш ова“, тогаш не станува збор за љубов, туку за обид за контрола и манипулација. Секој има целосно право да не ја сподели лозинката, да не одговори веднаш и да каже „не“ на физичка блискост за која не е подготвен, без да мора да се оправдува.
Затоа границите не се нешто што младите треба да го откриваат сами, преку вина и грешки. Тоа е знаење и вештина што се учи, како и секоја друга и е дел од образованието што им е потребно за да растат безбедно. Границата не го прекинува односот, туку е услов тој да биде здрав.
