Skip to content
Среде каменестиот хрватски остров Црес се наоѓа огромно слатководно езеро кое на прв поглед изгледа како идеално место за капење, риболов или пловење. Но до неговиот брег туристите воопшто не смеат да пријдат.
Вранското Езеро е еден од најнеобичните природни феномени на Јадранот и главен извор на вода за пиење за Црес и Лошињ. Токму затоа пристапот до него е строго ограничен, а посетителите можат да го гледаат само од панорамските точки на околните возвишенија.
Не треба да се меша со истоименото Вранско Езеро кај Биоград на Мору. Ова езеро се наоѓа во централниот дел на островот Црес.
Иако е опкружено со море, во него има околу 220 милиони кубни метри слатка вода. Зафаќа 5,75 квадратни километри и достигнува максимална длабочина од 74,5 метри. Површината му е во просек околу 13 метри над морското ниво, додека најдлабоката точка лежи повеќе од 61 метар под нивото на Јадранот. Поради тоа езерото е криптодепресија.
Слатка вода среде карстен остров
Постоењето на толкаво количество слатка вода среде карстниот Црес долго време ги интригирало геолозите.
Некогаш се претпоставувало дека езерото преку подземни канали се полни со вода од копното. Истражувањата, сепак, покажуваат дека главниот извор се врнежите што паѓаат директно врз езерото и неговото сливно подрачје. Езерото нема класична река што се влева во него, ниту видлив површински истек.
Неговото потекло се поврзува со геолошките процеси на крајот од последното ледено доба, пред околу 12.000 години. Непропустливите слоеви под карстот овозможиле водата да се задржува наместо да исчезне низ порозната варовничка подлога.
Под езерото постои уште понеобична рамнотежа. Во подземните слоеви се среќаваат слатката и морската вода, но големата маса на еззерската вода создава притисок кој го ограничува продорот на морето.
Токму затоа падот на водостојот е внимателно следен. Ако нивото премногу се намали, постои ризик солената вода да навлезе во системот и да го загрози најважниот извор на вода за пиење на островите.
Нема капење, риболов ниту кампување
Причината за строгите правила е едноставна: Вранското Езеро е практично природен резервоар за вода за жителите и туристите на Црес и Лошињ.
Водоснабдителниот систем започнал да се развива по Втората светска војна. Црес добил вода од езерото во 1953 година, а системот постепено бил прошируван кон јужниот дел од архипелагот. Денес водата од езерото стигнува од градот Црес на север до подрачјето на Лошињ и Иловик на југ.
Поради заштитата на изворот, пристапот до брегот е забранет. Нема капење, риболов, кампување или туристичко пловење.
Тоа, сепак, не значи дека езерото е без живот. Во него има повеќе слатководни видови, меѓу кои штука, клен и лињак.
Легендата за дворецот што исчезнал под водата
Науката има објаснување за езерото, но Црес има и многу постара и помистериозна приказна.
Според локалната легенда, на местото на денешното езеро некогаш постоела плодна долина во која живееле две сестри. Едната била сиромашна, а другата богата и сурова кон луѓето околу себе.
Преданието раскажува дека по земјотрес следувала огромна поплава која го проголтала дворецот на богатата сестра. Водата ја прекрила долината и така, според легендата, настанало Вранското Езеро.
Приказната не завршува тука.
Локалното предание вели дека остатоците од дворецот сè уште лежат на дното, а во бурните ноќи од длабочината на езерото наводно може да се слушне ѕвонење на неговите ѕвона.
За потопен дворец или ѕвона нема научни докази. Станува збор за легенда која со генерации се пренесува меѓу жителите на Црес.
Но вистинската приказна за езерото е можеби подеднакво необична: 220 милиони кубни метри слатка вода се наоѓаат на остров опкружен со Јадранско Море, а нејзината заштита е толку важна што едно од најубавите езера во Хрватска може да се гледа, но не и да се посети одблизу.
