Skip to content
Македонските компании и потрошувачи влегуваат во есента со поголема економска неизвесност, но истовремено бизнисите покажуваат натпросечни очекувања за вработување. Индикаторот на економското расположение на Македонија во септември паднал на 95,4 поени, од 97,1 во август, додека индикаторот на очекувањата за вработување скокнал од 104,6 на 109,3 поени, покажуваат најновите сезонски приспособени анкети на Европската комисија.
На прв поглед бројките изгледаат контрадикторно. Индекс под 100 покажува економско расположение послабо од долгорочниот просек, додека вредност над 100 кај индикаторот за вработување значи дека очекувањата на менаџерите за бројот на вработени се повисоки од историскиот просек. Но 109,3 не значи дека бројот на вработени ќе порасне за 9,3 проценти. Станува збор за стандардизиран анкетен индекс кој ги собира плановите за вработување во индустријата, услугите, трговијата и градежништвото.
Економското расположение се намалува трет месец по ред. По 99,4 во јуни, индексот се спуштил на 99 во јули, 97,1 во август и 95,4 во септември. Тоа е и едно од најниските нивоа годинава – само јануарските 95 поени биле пониски. Истовремено, економската неизвесност нагло се зголемила од 32 на 35,8 поени.
Најголемото влошување во септември доаѓа од услугите. Индикаторот на доверба во овој сектор паднал од 11,2 на 8,4 поени. Индустријата благо се влошила од -10,4 на -10,5, а довербата на потрошувачите од -9,9 на -10,1. Трговијата се поместила во спротивна насока, од 12,9 на 13,2, додека најголемо подобрување има во градежништвото – од -6,4 на -2,3 поени.
Токму структурата на индексот објаснува зошто силното подобрување во градежништвото не било доволно да го крене вкупното расположение. Во пресметката на ESI индустријата има тежина од 40 проценти, услугите 30, потрошувачите 20, а трговијата и градежништвото по само 5 проценти. Затоа падот во услугите има многу поголемо влијание врз конечниот индекс од подобрувањето во градежниот сектор.
Од друга страна, индексот за очекувањата за вработување се движи по сосема поинаква патека. По 108,7 во јули, тој паднал на 104,6 во август, но во септември повторно се искачил на 109,3. Европската комисија го пресметува од одговорите на менаџерите за нивните планови за бројот на вработени во следниот период, со тежини што зависат од значењето на секој сектор за вкупната вработеност.
Тоа значи дека послабата доверба и повисоките очекувања за вработување не мора меѓусебно да се исклучуваат. Компаниите може да бидат понесигурни за побарувачката, нарачките или пошироката економска состојба, а истовремено да планираат нови луѓе поради проширување на одредена активност, замена на работници што заминуваат или недостиг од кадар. Самите агрегатни податоци, сепак, не покажуваат колку од планираните вработувања ќе бидат трајни, сезонски или дали воопшто ќе се реализираат.
Контрастот е уште поизразен кога Македонија ќе се спореди со Европската Унија. Во септември ESI за ЕУ изнесува 97,9 поени, а индикаторот за очекувањата за вработување 98,3. Македонија, според тоа, има послабо економско расположение од агрегатот на ЕУ, но значително повисоки очекувања за вработување. Во еврозоната ESI исто така е 97,9, додека EEI е 97,5.
Сепак, овие анкети не кажуваат колку фабрики навистина произвеле, колку промет оствариле продавниците или колку нови работни места се отворени. Европската комисија ги користи како ран сигнал за насоката на економијата – ESI е конструиран да го следи движењето на БДП, а EEI да даде ран сигнал за идните промени во вработеноста.
Следната проверка за тоа дали песимизмот на компаниите има основа во реалната економија ќе дојде со августовските податоци за индустриското производство и трговскиот промет што Државниот завод за статистика треба да ги објави на 30 септември. Тогаш анкетното расположение ќе може да се спореди со она што навистина се случувало во фабриките и продавниците.
