Skip to content
Изборот на нов раководител на Обвинителството за гонење организиран криминал и корупција не е само кадровско прашање. Во институција што треба да постапува по предмети за висока корупција, организиран криминал и злоупотреба на јавните средства, биографијата на идниот раководител е важна, но уште поважно е како ќе ја организира работата и дали ќе обезбеди резултати што ќе издржат судска проверка.
За функцијата конкурираат петмина обвинители: Фатон Азизи, Трајче Пеливанов, Лидија Раичевиќ, Искра Хаџи Василева и Јован Цветановски. Секој од нив има различно професионално искуство, а нивните досегашни кариери отвораат прашања за начинот на кој би можело да функционира обвинителството во следните четири години.
Изборот доаѓа во период на ниска јавна доверба во правосудството, кога граѓаните со години слушаат за големи истраги, политички чувствителни предмети и најави за борба против корупцијата, без секогаш да добијат јасна слика за нивниот конечен судски исход.
Пет различни професионални патишта
Фатон Азизи е дел од поновата генерација обвинители. Во обвинителската функција е од 2019 година, а од 2024 година работи во ОЈО ГОКК. Неговото досегашно искуство е поврзано со предметите „Адитив“, „Ботокс“ и „ФФМ“. Во јавно претставениот концепт за раководење нагласува финансиски истраги, дигитална форензика, зајакнување на Истражниот центар и мерливи резултати. Неговиот пристап го отвора прашањето дали обвинителството располага со доволно луѓе, технологија и аналитички капацитети за да ги следи сложените криминални и финансиски текови.
Трајче Пеливанов има подолг обвинителски стаж и искуство од поранешното Специјално јавно обвинителство. Работел во ОЈО ГОКК, а по суспензијата на Вилма Русковска во 2022 година привремено раководел со институцијата. Денес е обвинител во Вишото јавно обвинителство Скопје. Во досегашната кариера постапувал по сложени предмети од областа на организираниот криминал и корупцијата. Според неговите тврдења, обвиненијата што ги застапувал успешно завршувале пред домашните судови, а се повикува и на исходи од постапки пред Европскиот суд за човекови права. Досегашните резултати, професионалното искуство и познавањето на институцијата ги истакнува како аргументи за својата кандидатура.
Лидија Раичевиќ има повеќедецениско искуство во јавнообвинителскиот систем. Како стручен соработник започнала во 1993 година, а во 2003 година била избрана за јавен обвинител. Од 2014 до 2018 година работела во Обвинителството за организиран криминал и корупција, по што се вратила во ОЈО Скопје. Таа претходно се кандидираше и за државен јавен обвинител. Нејзиниот професионален пат носи искуство од различни нивоа на обвинителската работа и го поставува прашањето како долгогодишното институционално познавање може да се претвори во конкретни организациски промени.
Искра Хаџи Василева веќе работи во ОЈО ГОКК и постапува по предмети што привлекуваат значително внимание во јавноста. Меѓу нив е и постапката против апелацискиот судија Ѓоко Ристов. Во јавните настапи поврзани со овој предмет таа ја нагласува важноста на материјалните и електронските докази и нивното меѓусебно потврдување. Нејзиното непосредно искуство со сложени судски постапки го отвора прашањето како да се обезбедат квалитетни докази што ќе ја издржат судската проверка, особено кога се постапува против носители на јавни функции.
Јован Цветановски, познат и како Јове Цветановски, е обвинител во Вишото јавно обвинителство Скопје со повеќе од 25 години искуство. Во јавноста е познат по постапувањето поврзано со предметот „Мазут“, во кој била преиспитана одлуката за запирање на истрагата. Неговата кандидатура има и дополнителен контекст поради кривичната постапка поврзана со наводна злоупотреба на службената положба. Постоењето на обвинение само по себе не значи утврдена вина. Неговиот професионален пат го отвора прашањето за независноста на обвинителските одлуки, но и за значењето на транспарентноста и интегритетот при избор на раководител.
Што покажува споредбата?
Разликите меѓу кандидатите не се сведуваат само на бројот на години поминати во обвинителството. Азизи и Хаџи Василева доаѓаат од самата институција со која сакаат да раководат. Пеливанов и Раичевиќ имаат претходно искуство во ОЈО ГОКК, но и работа во други обвинителства, додека Цветановски доаѓа од Вишото јавно обвинителство.
Ова се различни професионални перспективи, но ниту една сама по себе не гарантира успешно раководење. Познавањето на секојдневната работа може да помогне при препознавањето на организациските слабости, додека искуството од други обвинителства може да придонесе за поинаков пристап кон контролата и координацијата.
Исто така, бројот на познати предмети во кои постапувал одреден обвинител не е доволен показател за неговата успешност. За објективна проценка би биле потребни споредливи податоци за покренатите обвиненија, правосилните пресуди, времетраењето на постапките, одземениот криминално стекнат имот и исходите од жалбените постапки.
Без такви податоци, јавната споредба лесно може да се сведе на препознатливоста на имињата и предметите, наместо на мерливи професионални резултати.
Од обвиненија до правосилни пресуди
Еден од најважните предизвици за идниот раководител ќе биде начинот на кој обвинителството ги води сложените истраги и ги подготвува обвиненијата.
Јавноста често дознава за отворање големи предмети, претреси, приведувања и сомневања за финансиски злоупотреби. Но институционалниот резултат не се мери само со почетокот на постапката, туку и со нејзиниот законит и правосилен исход.
Тоа подразбира квалитетно прибирање докази, почитување на процесните права, ефикасна соработка со истражните органи и навремено постапување. Особено кај предметите за висока корупција, пропуст во една од овие фази може да има последици за целата постапка.
Истовремено, ослободителната пресуда не е автоматски доказ за обвинителски пропуст, исто како што поднесеното обвинение не е доказ за вина. Затоа е потребна анализа на конкретните причини за исходот на секој предмет.
Финансиските истраги како тест за резултатите
Борбата против организираниот криминал не може да се ограничи само на кривичното гонење на осомничените. Подеднакво важно е да се открие каде завршиле средствата за кои постои сомневање дека се стекнати со криминал и дали државата успева да ги обезбеди и одземе кога за тоа постои законска основа.
Ова е особено важно во предмети поврзани со корупција, јавни набавки, перење пари и злоупотреба на службената положба.
Финансиските истраги бараат специјализирани знаења, пристап до релевантни податоци и соработка меѓу обвинителството, финансиските институции и истражните органи. Потребно е и навремено постапување, бидејќи имотот може да биде пренесен или прикриен уште во раната фаза на истрагата.
Затоа, една од мерките за оценување на работата на новиот раководител би требало да биде не само бројот на отворени финансиски истраги, туку и нивниот конкретен резултат.
Независноста не смее да остане само декларација
Обвинителството за организиран криминал и корупција постапува по предмети во кои можат да бидат опфатени политички функционери, судии, обвинители, бизнисмени и други влијателни лица. Токму затоа неговата независност е прашање од непосреден јавен интерес.
Но независноста не се обезбедува само со изјави дека никој нема да биде заштитен. Таа мора да се препознае во распределбата на предметите, постапувањето по доказите, образложувањето на одлуките и начинот на кој раководителот ја користи својата институционална надлежност.
Идниот раководител ќе треба да покаже како ќе ја гарантира професионалната самостојност на обвинителите, како ќе спречува евентуални внатрешни притисоци и како ќе обезбеди одговорност без мешање во законитото постапување по предметите.
На 28 октомври се избира повеќе од раководител
Изборот е закажан за 28 октомври 2026 година, кога јавните обвинители треба непосредно и тајно да гласаат за наследникот на Ислам Абази. Според објавените услови, кандидатите мора да имаат најмалку шест години непрекинат обвинителски стаж и позитивна оценка во последните три години.
Исполнувањето на формалните услови е само почетната точка. За јавноста е важно да знае какви конкретни промени се планираат во институцијата и како ќе се оценува нивното спроведување.
Петтемина кандидати имаат различно професионално искуство, но идниот раководител ќе се соочи со исти предизвици: сложени истраги, финансиски криминал, политички чувствителни предмети и потреба од поголема доверба во обвинителството. Неговата работа ќе може да се оценува преку конкретни показатели, од квалитетот и времетраењето на постапките до правосилните судски исходи и одземањето незаконски стекнат имот.
Изборот на 28 октомври ќе го даде името на новиот раководител. Дали тој ќе донесе промени во работењето на ОЈО ГОКК, ќе покажат резултатите во следните четири години.
