Skip to content
Пониска инфлација во Македонија од онаа во еврозоната е економски можна бидејќи земјите не купуваат иста потрошувачка кошничка, енергетските поскапувања не се пренесуваат со иста брзина, а годишните стапки зависат и од цените пред една година.
Евростат објави првична проценка за инфлација од 3,8 проценти во еврозоната во септември. Последното достапно соопштение на Државниот завод за статистика покажува годишна инфлација од 2,6 проценти во Македонија во август. Според тоа, не може да се заклучи колкава е септемвриската разлика пред да бидат објавени и домашните податоци.
Важно е и географското разграничување, еврозоната ги опфаќа земјите што го користат еврото, а не целата Европска Унија.
Македонската стапка од 2,6 проценти е измерена преку националниот индекс на трошоците на животот, односно CPI. Европската стапка е пресметана преку хармонизираниот индекс на потрошувачките цени, HICP. Двата ја мерат промената на потрошувачките цени, но имаат разлики во опфатот и пондерите. За прецизна меѓународна споредба треба да се користи истиот месец и хармонизираниот индекс за двете страни.
Главниот двигател на септемвриското забрзување во еврозоната е енергијата. Нејзините цени се за 18,8 проценти повисоки од пред една година, додека инфлацијата без енергија изнесува 2,3 проценти. Тоа покажува дека вкупната стапка од 3,8 проценти не значи подеднакво поскапување на сите производи и услуги.
Енергетскиот удар може различно да се почувствува во секоја земја. Важни се начинот на греење, употребата на гас, договорите за снабдување, регулираните тарифи и државните мерки. Ако поскапувањето на меѓународниот пазар побавно стигнува до сметките на домаќинствата, неговиот придонес во тековната инфлација може привремено да биде помал. Истражувањата на ЕЦБ покажуваат дека енергетските шокови се пренесуваат и директно, преку сметките, и индиректно, преку производствените трошоци.
Сепак, без детална пресметка на придонесите во македонскиот индекс не може да се тврди колкав дел од разликата го објаснуваат енергетските цени или конкретни владини мерки.
Домашните августовски податоци покажуваат како различни движења го создаваат просекот. Храната и безалкохолните пијалаци поскапеле за 0,5 проценти за еден месец, рестораните и сместувањето за 2,5 проценти, а транспортот поевтинил за 0,8 проценти. Вкупниот месечен раст бил 0,4 проценти. Падот во една категорија може да ублажи поскапување во друга, иако домаќинството не ги чувствува двете промени подеднакво.
Улогата на минатогодишната основа е исто така значајна. Годишната инфлација ја споредува сегашната цена со цената во истиот месец лани. Ако производите веќе биле скапи тогаш, дополнителниот процентуален раст може да биде помал. Пример: производ што поскапел од 100 на 120 денари, а потоа на 123 денари, има нов годишен раст од само 2,5 проценти, иако останува за 23 проценти поскап од почетната цена.
Затоа пониска инфлација не значи поевтин живот. Таа значи побавен раст на цените во измерениот период. За животниот стандард се важни и претходните поскапувања, приходите и тоа колкав дел од домашниот буџет оди за основни потреби.
И Македонија не е изолирана од европскиот енергетски удар. Поскапите горива и повисоките производствени трошоци можат со задоцнување да се пренесат во транспортот, увозните производи и храната. Пониската тековна стапка затоа не е гаранција дека притисокот ќе остане слаб.
