Skip to content
Македонија ја потпиша Рамковната конвенција на Советот на Европа за вештачка интелигенција, човекови права, демократија и владеење на правото, со што се приклучи кон меѓународниот правен процес што треба да постави јасни правила за развој и употреба на новите технологии. Потписот беше ставен на 8 мај, за време на посетата на генералниот секретар на Советот на Европа, Ален Берсе, на Скопје.
Конвенцијата е усвоена од Комитетот на министри на Советот на Европа во мај 2024 година и е првиот меѓународно правно обврзувачки инструмент за вештачка интелигенција. Нејзината цел е системите засновани на ВИ да се развиваат и користат во согласност со човековите права, демократијата и владеењето на правото, без да се блокира технолошкиот напредок и иновациите.
За Македонија, потпишувањето не значи само симболичко приклучување кон европски тренд. Тоа отвора обврска државата да провери како вештачката интелигенција ќе се користи во институциите, јавните услуги, правосудството, образованието, безбедноста, медиумите и приватниот сектор. Прашањето повеќе не е дали ВИ ќе се користи, туку под кои правила, со каква контрола и со каква заштита за граѓаните.
Министерот за правда Игор Филков порача дека со Конвенцијата се воведуваат гаранции дека вештачката интелигенција ќе се користи на начин што го почитува човековото достоинство, еднаквоста и недискриминацијата. Тој најави поголема заштита на приватноста и личните податоци, како и можност за правни лекови доколку правата на граѓаните бидат повредени преку употреба на ВИ-системи.
Следниот чекор ќе биде предратификациска анализа и усогласување со националното законодавство. Во тој процес, според најавите, треба да бидат вклучени институции, експерти и претставници на граѓанскиот сектор, за да се процени кои закони, процедури и контролни механизми треба да се приспособат пред Конвенцијата да стане дел од домашниот правен систем.
Најважниот дел од оваа рамка ќе биде практичната примена. Ако институциите користат алгоритми за обработка на податоци, селекција на предмети, процени, јавни услуги или надзор, државата ќе мора да обезбеди транспарентност, одговорност и можност граѓанинот да оспори одлука што го засега. Вештачката интелигенција не смее да стане невидлив административен филтер што одлучува без објаснување.
Конвенцијата доаѓа во време кога Европа веќе ја гради својата регулаторна архитектура за вештачка интелигенција. Европската Унија го донесе својот Закон за ВИ, а Конвенцијата на Советот на Европа оди пошироко како меѓународна рамка што е отворена и за држави надвор од ЕУ. Тоа ја прави важна за земји како Македонија, кои треба да ги усогласуваат дигиталните политики со европските стандарди, но и да изградат сопствени институционални капацитети.