Skip to content
Шеесет и тројца рудари од „Трепча“ ја поминаа ноќта со прекинато електрично напојување во рудникот „Стари Трг“, откако дефект во 35-киловолтниот трансформатор „Тунели“ го оневозможил вообичаениот начин за излегување од јамата. Педесет и четворица од нив се искачиле на површината преку итните скали, додека деветмина останале под земја до повторното вклучување на струјата околу 02:30 часот. Последните рудари излегле околу 02:45-02:50 часот и, според директорот на рудникот и компанијата, сите биле во добра здравствена состојба.
Инцидентот започнал околу 19:30 часот на 7 октомври. Во тој момент под земја биле 63 работници од втората смена, која редовно требало да заврши во 23 часот. Дефектот во системот од 35 kV го прекинал снабдувањето со електрична енергија и за рудникот со флотација во Стари Трг и за самата единица за флотација. Поради прекинот рударите не можеле да го користат вообичаениот излез.
Првите информации во средата навечер зборуваа за 60 до 63 лица под земја. Претседателот на синдикатот Ибрахим Јанузи тогаш потврдил дека со рударите има комуникација преку жичена индуктивна телефонска линија и дека нивната состојба е стабилна. Медицински екипи биле присутни надвор од рудникот.
Од 19:30 до 02:50 часот
Временската линија покажува колку долго траела кризата.
19:30: дефект на трансформаторот „Тунели“ во 35-kV системот и прекин на напојувањето.
23:00: времето кога втората смена нормално требало да ја заврши работата.
Во текот на вечерта: 54 рудари почнале да излегуваат преку итните скали.
02:30: повторно воспоставено снабдување со електрична енергија.
02:45-02:50: на површината излегле и последните девет рудари.
Компанијата не објави колку време во просек им било потребно на 54-те рудари за искачувањето по скалите, од кои хоризонти тргнувале ниту колкав физички напор барал резервниот пат. Не е објавено ниту зошто токму деветмината останале да го чекаат враќањето на струјата наместо да го користат истиот пат. Во првите часови синдикалниот претставник спомнал дека еден рудар имал проблем со ногата што можел да му го отежне пешачкото излегување, но компанијата подоцна не соопшти дека тоа била причината за останувањето на деветте лица.
По враќањето на напојувањето, новата смена во рудникот почнала со работа нормално. Тоа, сепак, не значи дека целиот производствен систем се вратил во претходната состојба.
Рудникот продолжи, флотацијата остана запрена
Единицата за флотација останала надвор од функција поради оштетувањата од дефектот. Техничките екипи почнале проверка и замена на пет заштитни осигурувачи од 6,3 kV, како и на други елементи од електричната инсталација. Самата „Трепча“ признала дека интервенцијата е отежната затоа што во магацинот нема доволно резервни делови.
Тој податок го поместува инцидентот од обичен повеќечасовен прекин на струја кон пошироко прашање за техничката подготвеност на комплексот. Засега нема јавно објавен рок кога флотацијата целосно ќе продолжи со работа, колкава е финансиската штета од прекинот или кога ќе пристигнат потребните резервни компоненти.
Не е јавно одговорено ниту дали во моментот на дефектот постоел резервен извор на електрична енергија со доволен капацитет за системот што вообичаено се користи за изнесување на рударите. Нема објавен податок кога последен пат бил детално прегледан или сервисиран трансформаторот „Тунели“ и дали дефектот претходно давал сигнали за проблем.
Министерката за економија Артане Ризваноли им се заблагодари на екипите на „Трепча“, операторот KOSTT и на сите што учествувале во справувањето со ситуацијата, но во јавно пренесената реакција не даде одговор на овие технички прашања.
Синдикатот бара истрага, а не само поправка
Независниот синдикат на рударите на „Трепча“ побара целосна и транспарентна истрага, утврдување одговорност и итна проценка на состојбата на опремата, инфраструктурата, патиштата за евакуација и безбедносните системи. Синдикатот тврди дека подолго време предупредува на застарена опрема, состојбата на итните патишта, професионалните ризици и недоволните инвестиции во безбедноста.
Токму резервните излези се едно од клучните прашања што ги отвори инцидентот. Како референтен европски стандард, Директивата 92/104/EEC за безбедност во површинските и подземните рудници бара работниците во случај на опасност да можат брзо и безбедно да ги напуштат работните места. За подземните рудници таа предвидува најмалку два одделни и лесно достапни излеза кон површината и механизирано превезување на луѓето ако користењето на излезот бара значителен физички напор. Косово не е членка на ЕУ и оваа директива не ја наведуваме како директна правна оценка на „Трепча“, туку како мерило со кое се споредуваат современите рударски системи за евакуација.
Сличен принцип содржи и Конвенцијата 176 на Меѓународната организација на трудот: рудниците треба, кога е практично, да обезбедат два независни излеза од секое подземно работно место, функционални комуникациски системи, редовна инспекција на работната средина и однапред подготвен план за итни ситуации.
Затоа фактот што сите 63 рудари излегле без повреди е најважниот исход од ноќта меѓу 7 и 8 октомври, но не е и одговор на прашањето дали системот функционирал онака како што треба. Треба да се утврди зошто еден електричен дефект го оневозможил вообичаениот излез, каква резервна електрична поддршка постои, дали итните скали биле единствената практична алтернатива и зошто за поправката на инфраструктура од ваква важност недостигале делови во магацин.
Новата смена веќе се врати под земја. Флотацијата, сепак, остана запрена, а синдикатот бара проверката да заврши пред овој дефект да биде третиран само како уште една техничка интервенција.
