Skip to content
Додека непрегледни колони граѓани од шест правци пристигнуваат на белградска Славија на завршниот митинг на Студентската листа, Српската напредна партија одржува свој предизборен собир во Нов Белград. Три дена пред вонредните парламентарни избори, Србија влегува во завршницата на кампањата во која студентското движење, родено од протестите против корупцијата, прерасна во организиран политички предизвикувач.
Белград вечерва, 22 октомври, е сцена на две различни предизборни мобилизации. На плоштадот Славија, под слоганот „Победата те повикува“, илјадници граѓани се собраа на последниот предизборен митинг на листата „Студентите победуваат“. Во исто време, владејачката Српска напредна партија организира собир во спортската сала „Ранко Жеравица“ во Нов Белград.
Масовноста на студентскиот собир повторно ги отвори споредбите со 15 март 2025 година, кога Белград беше центар на едни од најголемите антивладини протести во поновата историја на Србија.
„Потсетува на 15 март и мириса на слобода“, изјави еден од учесниците за телевизијата Н1, додека новинарските екипи известуваа дека поради огромниот број луѓе движењето кон Славија е отежнато.
Од студентски блокади до изборна листа
Она што започна како протестно движење по уривањето на настрешницата на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024 година, денес е организирана политичка сила која се натпреварува за места во српскиот парламент.
Студентите со месеци организираа протести, блокади и маршеви низ земјата, барајќи одговорност за трагедијата и промени во функционирањето на институциите.
Во меѓувреме, движењето ја прошири својата организациска структура, формираше изборна листа и влезе во кампањата со кандидати од академската заедница, културата и други општествени области.
Според изјавата на студентката Ива Бркиќ за Н1, за следењето на изборниот процес се организирани околу 60.000 контролори, а меѓу кандидатите на листата има 160 доктори на науки.
Овие податоци покажуваат дека движењето настојува протестната инфраструктура да ја претвори во изборна организација, со посебен акцент на контролата на гласањето.
Паралелни собири во Белград
Изборот на локациите има и политичка симболика. Студентската листа го организира завршниот митинг на отворено, на еден од најпознатите белградски плоштади, додека Српската напредна партија својот настан го одржува во затворена спортска сала.
Според неделникот „Време“, салата „Ранко Жеравица“ има капацитет од околу 7.000 луѓе кога се користат и трибините и партерот.
Сепак, директната споредба на посетеноста на двата собира не претставува сигурен показател за изборната поддршка, бидејќи станува збор за различни простори и начини на организирање.
Најавувајќи го завршниот собир, носителот на Студентската листа, Илија Срдановиќ, повика изборниот процес да заврши мирно и достоинствено, без провокации и инциденти.
Ројтерс предупредува на притисоци и кибернапади
Изборната завршница се одвива и во атмосфера на сериозни обвинувања за притисоци врз активисти, независни новинари и противници на власта.
Во анализа објавена на 22 октомври, агенцијата Ројтерс пишува за случаи на физички напади, закани и дигитален надзор во Србија во пресрет на изборите.
Во текстот се наведуваат и наоди на организациите SHARE Foundation и Citizen Lab за употреба на шпионскиот софтвер „Пегасус“ против активисти.
Српските власти негираат дел од обвинувањата за репресија, додека организациите за човекови права предупредуваат на нарушување на демократските стандарди.
Изборите како тест за студентското движење
Во анализата објавена на 21 октомври, Ројтерс оценува дека Студентската листа претставува еден од најсериозните политички предизвици за долгогодишната власт на Александар Вучиќ.
Сепак, покрај мобилизацијата на улиците, движењето се соочува и со прашања за своите политички приоритети, капацитетот за управување и позициите за надворешнополитичките прашања, вклучително и Косово, Русија и Европската Унија.
Владејачката партија, од друга страна, во изборната трка влегува со развиена партиска инфраструктура и долгогодишно искуство во изборни кампањи.
Затоа масовниот собир на Славија не може однапред да го одреди исходот од изборите. Тој, сепак, ја потврдува способноста на студентското движење да организира големи собири и да мобилизира поддржувачи од различни делови на Србија.
На 25 октомври, политичката борба од улиците и плоштадите ќе се пренесе на гласачките места, каде што ќе се утврди вистинскиот однос на силите.
