ОН: Рекордни нивоа на стакленички гасови во 2025 година ќе предизвикуваат климатски последици што ќе се чувствуваат со векови

Концентрацијата на стакленички гасови во атмосферата достигна нови рекордни нивоа во 2025 година, предизвикувајќи климатски промени чии ефекти ќе се чувствуваат со векови. Ова го објавија Обединетите нации, објави АФП.

Според Светската метеоролошка организација (СМО) на Обединетите нации, концентрациите на трите главни стакленички гасови – јаглерод диоксид, метан и азотен оксид – достигнаа невидени нивоа минатата година.

Организацијата предупреди дека нивното зголемување ќе доведе до понатамошно зголемување на глобалните температури на долг рок.

Податоците се презентирани во 22-то годишно издание на Билтенот за стакленички гасови на СМО, објавен пред конференцијата на ОН за климата COP31, која ќе се одржи од 9 до 20 ноември во турскиот град Анталија.

„Уште една година, уште еден нов рекорд“, рече заменик-генералниот секретар на СМО, Ко Барет.

„Стакленички гасови заробуваат невидени количини топлина во атмосферата, поттикнувајќи сè поекстремни временски настани и поврзаните ризици за нашите економии и општества“, предупреди таа.

„Изминатите 11 години беа најтоплите досега, а се очекува овој тренд да продолжи. Јаглерод диоксидот (CO₂) останува во атмосферата исклучително долго време, па затоа ќе влијае на глобалната клима не само со години, туку со децении, па дури и векови“, нагласи Барет.

Годишниот извештај ги разгледува концентрациите на стакленички гасови – нивната количина во атмосферата, а не новите емисии што се ослободуваат секоја година како резултат на континуираната употреба на јаглен, нафта и природен гас.

Во 2025 година, концентрациите на јаглерод диоксид достигнаа 426,8 делови на милион (ppm), метанот – 1.948 делови на милијарда (ppb) и азотен оксид – 339,1 делови на милијарда.

Овие вредности претставуваат 153%, 267% и 126% соодветно од нивоата забележани во прединдустрискиот период пред 1750 година.

Од трите главни стакленички гасови, јаглерод диоксидот е најголемиот фактор што придонесува за затоплувањето на климата, сочинувајќи приближно 66% од ефектот.

Околу половина од вкупната количина на CO₂ што се испушта секоја година останува во атмосферата, додека остатокот се апсорбира од копното и океаните.

Помеѓу 2024 и 2025 година, просечната глобална концентрација на јаглерод диоксид се зголеми за 2,8 делови на милион. Ова е помалку од рекордното зголемување од 3,6 делови на милион забележано помеѓу 2023 и 2024 година.

Виш научник на WMO, Оксана Тарасова, објасни дека забавувањето го одразува „обновувањето на способноста на земјиштето да апсорбира јаглерод и намалувањето на емисиите на јаглерод од пожарите во 2025 година по силниот Ел Нињо во 2023-2024 година“.

Ел Нињо е природен климатски феномен што придонесува за зголемување на температурите.

„Сепак, годишното зголемување од 2,8 делови на милион сè уште претставува значително дополнително количество јаглерод во атмосферата од согорувањето на фосилни горива“, нагласи Тарасова.

Зголемувањето, исто така, ја надминува просечната годишна стапка во изминатата деценија, која е 2,6 делови на милион. За споредба, во 1960-тите години тоа беше само 0,8 делови на милион.

„Можеме да очекуваме понатамошно зголемување на концентрациите во 2026 година поради согорувањето на фосилни горива и развојот на силен Ел Нињо, што ќе влијае на способноста на земјата да апсорбира јаглерод, како што се случи во 2023-2024 година“, предупреди експертот.

Метанот е одговорен за околу 16% од ефектот на затоплување на долготрајните стакленички гасови, иако останува во атмосферата значително пократко од јаглерод диоксидот.

Околу една третина од метанот испуштен во атмосферата доаѓа од природни извори како што се мочуриштата.

Остатокот е резултат на човековите активности, вклучувајќи го одгледувањето добиток, одгледувањето ориз, депониите и согорувањето на биомаса.

Во билтенот се наведува дека како што земјите преминуваат кон декарбонизација на своите енергетски системи, треба да се посвети поголемо внимание на два гаса кои се присутни во помали количини, но имаат значително влијание врз климата и се тесно поврзани со производството и дистрибуцијата на електрична енергија: молекуларен водород (H₂) и сулфур хексафлуорид (SF₆).

Сулфур хексафлуоридот главно се користи за спречување на електрични искри и искри во системите за дистрибуција на електрична енергија. Неговата концентрација постојано се зголемува во текот на изминатите три децении.