Skip to content
Европа не попушта со новите дигитални гранични проверки за британските патници, откако Европската комисија потврди дека Португалија и Италија не планираат да ги ослободат Британците од биометриските контроли, и покрај хаосот на дел од аеродромите, долгите редици и предупредувањата дека летната сезона може да почне со нови застои на границите.
Поводот е новиот европски Entry/Exit System, познат како EES, кој од 10 април 2026 година стана целосно оперативен на надворешните граници на Шенген-зоната. Системот ги заменува класичните печати во пасош со дигитална евиденција за влез и излез, а од патниците од земји надвор од ЕУ, меѓу кои и британските државјани, бара фотографија на лицето, отпечатоци од прсти и податоци од патниот документ.
Во јавноста претходно се појавија информации дека Португалија и Италија би можеле да го следат примерот на Грција, која во пракса ги суспендираше биометриските проверки за британските патници за да избегне големи гужви во шпицот на туристичката сезона. Но Европската комисија, според BBC, соопшти дека властите во Португалија и Италија потврдиле оти немаат намера да ослободат ниту една националност од EES-контролите.
Токму тука почнува судирот меѓу европската безбедносна логика и туристичката реалност. За Брисел, EES е систем што треба подобро да ги следи краткорочните престои, да открива лица што го надминале дозволениот престој од 90 дена во период од 180 дена и да го намали ризикот од злоупотреби на идентитет. За патниците, пак, тоа значи уште една контрола, уште едно чекање и уште поголема неизвесност пред одмор.
Проблемите веќе се видливи. BBC објави дека на европски аеродроми имало долги редици, а дел од патниците, особено од Велика Британија, пропуштиле летови поради задржувања на пасошката контрола. Во еден случај, повеќе од 100 патници не успеале да се качат на лет на easyJet од Милано Линате до Манчестер, откако заглавиле во редици што авиокомпанијата ги оценила како неприфатливи.
Европската комисија признава дека правилата дозволуваат привремено суспендирање на проверките на конкретни гранични премини во исклучителни околности. Но, според нејзината позиција, тоа не значи дека една држава може да воведе долгорочно или целосно ослободување за граѓани на одредена земја. Затоа Брисел побара објаснување од Грција и потсети дека системот мора да се применува според заедничките правила.
За туристичките земји, дилемата е политички и економски чувствителна. Грција, Португалија, Италија, Шпанија и Франција зависат од милиони британски туристи, а секоја слика од долги редици на аеродром може да ги пренасочи патниците кон дестинации каде пристигнувањето изгледа полесно. Но ако секоја држава почне сама да одлучува кога ќе го применува EES, тогаш целиот европски систем ризикува да изгледа нерамномерно и недоверливо.
За патниците од Македонија, веста е важна не затоа што се однесува само на Британците, туку затоа што EES важи за повеќето државјани од земји надвор од ЕУ и Шенген-зоната. Тоа значи дека при патување во земјите што го применуваат системот може да се очекуваат биометриски проверки, дигитална евиденција на влез и излез и потенцијално подолго задржување на граница, особено во периоди на зголемен туристички сообраќај.
На хартија, EES треба да го направи патувањето побезбедно и поефикасно. Во пракса, првите недели покажуваат дека дигиталната граница може да стане тесно грло ако нема доволно персонал, техничка подготвеност и јасна организација на аеродромите. Летото ќе биде вистинскиот тест дали Европа ќе успее да ја замени старата печатница во пасош со систем што нема да ги претвори туристите во редици пред шалтер.