Skip to content
Исландската влада подготвува референдум наесен на кој граѓаните ќе се изјаснат дали земјата треба повторно да ги отвори преговорите за членство во Европската Унија – процес што беше прекинат во 2013 година, по четиригодишни разговори со Брисел. Планот е парламентот да добие предлог-акт во наредните денови, а гласањето се таргетира за крајот на септември.
Ова не е „референдум за влез“ во ЕУ во еден чекор, туку референдум за рестарт на пристапните преговори, што отвора подолга политичка и техничка патека. Но симболиката е голема: Исланд повторно ја става на маса дилемата дали статус-квото – надвор од ЕУ, но длабоко врзан преку Европската економска област и Шенген – е доволен во време на безбедносни и економски шокови.
Внатрешно, дебатата се храни од два паралелни притисоци. Првиот е ценовниот: трошоците за живот се тема што ја поместува европската интеграција од „стратегиска идеја“ во „дневна пресметка“. Вториот е геополитичкиот: војната во Украина ја врати безбедноста во центарот на политичките одлуки, а Арктикот и северниот простор стануваат поле каде сигналите од Вашингтон се читаат како директен ризик, не како далечна дипломатија.
Токму затоа референдумот се најавува порано од рамката што претходно се споменуваше како рок до 2027 година. Исланд нема своја армија, безбедносно се потпира на сојузништвата, а во услови на засилени тензии прашањето за европско „сидро“ добива сосема поинаква тежина отколку во периодот кога преговорите беа замрзнати.
Ако референдумот даде „да“ за рестарт, следниот чекор ќе биде политичка одлука за темпото и целите на преговорите, а потоа и долг процес на усогласување и домашни реформи. Ако даде „не“, Исланд фактички ќе ја заклучи темата за уште една генерација, со порака дека сегашните аранжмани со ЕУ се доволни и во нови услови.
