Skip to content
Скопското парно денеска е пуштено, но првите реакции од дел од корисниците се дека радијаторите се млаки. Тоа ја помести дилемата од прашањето дали ќе има греење на 30 април кон многу почувствителниот дел од случајот: по кој основ и со каков гас ќе се грее на 1 и 2 мај, кога формалниот преоден период на грејната сезона веќе е завршен.
Според претходно објавениот документ, Регулаторната комисија за енергетика утврдила дека за 30 април 2026 година се создадени услови за производство, испорака и снабдување со топлинска енергија, бидејќи средната прогнозирана температура во Скопје изнесувала 8,75 степени Целзиусови. Тоа е под прагот од 12 степени, кој според правилата ја активира можноста за испорака на топлинска енергија по 15 април, но најдоцна до 30 април.
За 30 април, според информациите со кои располага Рацин.мк, системот бил покриен со гас, дневна номинација и одлука за испорака. Оттука, главната дилема не е денешниот ден, туку одлуката греењето да продолжи и на 1 и 2 мај, за што од ЕСМ Производство на топлина, во комуникација до редакцијата, наведуваат: „Ќе се грее на 01 и 02, ние пуштивме оглас за набавка на гас.“
Оваа реченица отвора нова линија на одговорност. Ако 30 април е последниот ден за кој правилата експлицитно дозволуваат продолжено греење, 1 мај веќе не е дел од истиот регулаторен режим. Според јавно објавените информации од ЕСМ и РКЕ, официјалната грејна сезона завршува на 15 април, а продолжувањето е можно само до 30 април, зависно од дневната прогноза на УХМР и од одлуките на РКЕ.
Во документите на ЕСМ навистина се појавува нов јавен повик за набавка на природен гас, објавен како Јавен повик бр. 06/3-2026. Во него е наведено дека периодот на набавка е од 1 мај 2026 година во 6 часот до 3 мај 2026 година во 6 часот, со максимална дневна најава од 1.900 MWh. Рокот за доставување првични понуди бил 30 април од 10 до 10:15 часот, а конечните понуди од 10:30 до 10:45 часот. Известувањето за избор на најповолна понуда требало да биде доставено најдоцна до 13 часот, а потпишувањето договор најдоцна до 14 часот истиот ден.
Со тоа се добива слика на итна набавка за два гасни дена, објавена на самиот крај од преодниот период. Формално, документот создава можност ЕСМ Производство на топлина да обезбеди гас за 1 и 2 мај. Но, токму времето на објавување и кратките рокови ја отвораат дилемата дали станува збор за навремено планирана набавка или за реакција во последен момент, откако станало јасно дека студеното време и неработниот 1 Мај можат да предизвикаат силен јавен притисок.
Според модел-договорот за купопродажба на гас, купувачот е должен да доставува дневни номинации по принцип Д-1, најдоцна до 10 часот во тековниот ден за количините што ќе се преземаат наредниот ден, а продавачот треба да ја потврди номинацијата до 11 часот. Дневната номинација почнува во 6 часот и завршува во 6 часот следниот ден.
Тоа значи дека за да се грее на 1 мај од 6 часот, не е доволно само да се објави јавен повик. Потребни се избран снабдувач, потпишан договор, потврдени номинации и техничка можност топланите да произведуваат топлинска енергија. Документите покажуваат дека постапката за набавка е поставена токму за периодот од 1 до 3 мај, но јавноста сè уште нема целосен увид дали сите чекори биле затворени навреме и под кој правен основ е донесена одлуката за греење по 30 април.
Состојбата е дополнително чувствителна затоа што скопското парно не е услуга за мал број корисници. На системот се приклучени околу 66.000 активни потрошувачи, од кои околу 65.000 домаќинства и повеќе од 1.000 деловни потрошувачи, меѓу кои болници, здравствени домови, училишта и градинки.
Според информациите доставени до Рацин.мк, дилемата во институциите била дали Скопје да остане без греење на 1 Мај, кога голем дел од граѓаните ќе бидат дома поради празникот и времето, или да се продолжи со греење преку итна набавка на гас за 1 и 2 мај. Во таква поставеност, прашањето веќе не е само дали радијаторите ќе бидат топли, туку дали системот ги почитува сопствените правила за снабдување, набавки и номинации.
Ако за 30 април постоеле гас, номинација и одлука, тој дел од случајот е регулаторно покриен. Но, за 1 и 2 мај остануваат повеќе отворени прашања: кога точно е донесена одлуката да се продолжи со греење, дали РКЕ има правен основ да бара или одобри испорака по 30 април, дали договорот за гас е склучен пред почетокот на испораката, дали номинациите биле навремено потврдени и дали потрошувачите ќе добијат услуга со квалитет што одговара на обврските на снабдувачот.
Официјалните правила за снабдување со топлинска енергија имаат цел да обезбедат сигурност, квалитет, транспарентност, заштита на потрошувачите и ефикасност. Токму тие принципи сега се тестираат во случај во кој јавната услуга, временската прогноза, набавката на гас и правниот рок за грејната сезона се судрија во два дена што можат да станат предмет на регулаторна и правна проверка.
Најмалку што треба да одговорат ЕСМ Производство на топлина, ЕСМ Снабдување со топлина и РКЕ е дали греењето на 1 и 2 мај се врши по редовна постапка, по итна набавка или по посебна одлука што јавноста допрва треба да ја види. Потоа следуваат прашањата за цената на набавениот гас, количините, номинациите, времето на потпишување на договорот и причината зошто набавката за 1 и 2 мај е отворена на самиот 30 април.