Skip to content
HealthAI иницијативата влезе во европскиот здравствен систем на 15 јули 2026 година, кога Португалија стана првата членка на Европската Унија што се приклучи на нејзината Глобална регулаторна мрежа. Договорот беше потпишан во Лисабон меѓу португалскиот регулатор за лекови и здравствени производи INFARMED и организацијата HealthAI, со цел вештачката интелигенција во здравството да се воведува побезбедно, поефикасно и под построг надзор.
Иако во јавноста често се нарекува иницијатива, HealthAI е независна непрофитна организација со седиште во Женева. Не станува збор за институција на Европската Унија, ниту за тело на Светската здравствена организација, туку за глобална агенција што соработува со влади, здравствени регулатори и меѓународни организации за воспоставување правила за употребата на вештачката интелигенција во медицината.
Нејзината Глобална регулаторна мрежа ги поврзува државните институции што ја надгледуваат примената на алгоритми и дигитални технологии во здравствените системи. Португалија стана десеттата членка на мрежата и првата од Европската Унија, приклучувајќи им се на Велика Британија, Сингапур, Индија, Замбија, Виетнам, Бразил, Индонезија, Перу и Филипините.
Договорот беше формализиран на маргините на глобалната конференција на Светската здравствена организација за вештачка интелигенција во здравството, одржана во Лисабон. Го потпишаа претседателот на INFARMED, Руи Сантос Иво, и извршниот директор на HealthAI, Рикардо Баптиста Леите, во присуство на португалската министерка за здравство Ана Паула Мартинс и министерот за државни реформи Гонсало Матиас.
Приклучувањето ѝ овозможува на Португалија пристап до глобален регистар на системи со вештачка интелигенција наменети за здравството, кои претходно биле разгледани или потврдени од национални регулатори. Регистарот треба да им помогне на институциите да разликуваат проверени технологии од производи што се рекламираат како медицински иновации без доволно докази за нивната безбедност и ефикасност.
Вториот важен механизам е глобалниот систем за рано предупредување. Преку него, членките ќе можат во реално време да разменуваат информации за грешки, штетни последици и други инциденти поврзани со употребата на вештачка интелигенција во здравството. Ако одреден алгоритам даде погрешна процена, покаже пристрасност или предизвика ризик за пациентите во една земја, информацијата може побрзо да стигне до регулаторите во другите држави.
HealthAI на членките им нуди и техничка помош, обуки и анализа на националните прописи. Процесот започнува со процена на постојниот систем, по што се утврдуваат слабостите, регулаторните празнини и потребите на институциите. Потоа се подготвуваат препораки за надзор, проверка и следење на здравствените технологии засновани на вештачка интелигенција.
Тоа е особено важно затоа што алгоритмите сè почесто се користат за анализа на медицински снимки, процена на ризик, поддршка при поставување дијагноза, развој на лекови и обработка на големи количества здравствени податоци. Истите технологии што можат да помогнат во побрзо откривање болести можат да дадат и неточни резултати доколку се обучени со неквалитетни, ограничени или пристрасни податоци.
Светската здравствена организација предупредува дека вештачката интелигенција има потенцијал да ги подобри дијагностиката, лекувањето, медицинските истражувања и јавното здравје, но само доколку во центарот на нејзината употреба останат човековите права, безбедноста и човечкиот надзор. Според СЗО, развојот на технологијата често се движи побрзо од способноста на државите да воспостават соодветни правила и институционални капацитети.
Членството на Португалија не значи дека сите технологии регистрирани во HealthAI автоматски ќе добијат дозвола за употреба во португалските болници. INFARMED и натаму ќе ги оценува и надгледува лековите, медицинските уреди и здравствените производи во согласност со националните и европските правила. Мрежата обезбедува дополнителни информации, експертиза и меѓународна координација, но не ги заменува постојните процедури за одобрување.
Португалија се приклучува во момент кога Европската Унија постепено ги применува правилата од Актот за вештачка интелигенција, а здравствените установи сè побрзо воведуваат алгоритми во секојдневната работа. Медицинските системи што можат директно да влијаат врз дијагнозата, третманот или безбедноста на пациентите вообичаено се третираат како високоризични и подлежат на построги барања за квалитет, транспарентност и човечка контрола.
Според HealthAI, португалското членство треба да послужи како мост кон другите европски држави со кои организацијата веќе води разговори. Одлуките што ќе се носат во Брисел ќе имаат влијание и надвор од границите на Унијата, бидејќи европските правила често стануваат основа според која меѓународните компании ги приспособуваат своите производи и системи.
HealthAI се финансира претежно преку грантови од влади и филантропски организации, а меѓу нејзините поддржувачи се институции од Норвешка, Сингапур, Канада и Велика Британија. Организацијата наведува дека учеството на индустриските партнери изнесува помалку од два проценти од нејзиното финансирање.
Португалскиот регулатор очекува преку мрежата да добие пристап до искуствата на други земји и да придонесе во создавањето заеднички стандарди. Во здравството, каде што една погрешна алгоритамска процена може да влијае врз дијагноза или терапија, прашањето повеќе не е само колку брзо може да се воведе вештачката интелигенција, туку кој ќе ја проверува, кој ќе одговара за нејзините грешки и како ќе бидат заштитени пациентите и нивните податоци
