Skip to content
Земјите од Персискиот Залив започнаа засилени дипломатски контакти со Иран во обид да создадат сопствена рамка за регионална безбедност, одделно од неизвесните преговори меѓу Техеран и Вашингтон.
Првичните разговори се водат преку повеќе паралелни канали. Контакти биле остварени меѓу Иран и Оман, Иран и Саудиска Арабија, Оман и Катар, како и меѓу Доха и Ријад. Во фокусот се безбедноста во регионот, идното управување со Ормутскиот Теснец и можните економски аранжмани што би го убедиле Техеран да прифати безбедносни отстапки.
Саудиска Арабија се очекува да има водечка улога во поширокиот регионален процес. Според дипломатски извори, во Ријад се разгледува организирање посебни разговори за помирување меѓу Иран и арапските земји од Заливот.
Таквата средба сè уште нема официјално утврден датум. Дел од дипломатите во регионот предупредуваат дека формални преговори не се непосредни и дека пред нивното одржување ќе биде потребно да се обнови довербата меѓу Техеран и неговите соседи.
Регионалната иницијатива се развива паралелно, но независно од американско-иранскиот процес. Американските претставници Стив Виткоф и Џаред Кушнер пристигнаа во Доха, но Иран засега одбива директна средба и инсистира комуникацијата да се води преку катарските посредници.
Земјите од Заливот се обидуваат да обезбедат поголемо влијание врз договорите што директно ја засегаат нивната безбедност. Во регионалните престолнини постои незадоволство затоа што клучните елементи од привремената рамка меѓу САД и Иран биле договарани без целосно учество на соседните држави.
Претставници на Советот за соработка на земјите од Заливот јавно побараа секој конечен договор да ги опфати иранската ракетна програма, беспилотните летала, поддршката за вооружените групи во регионот и слободната пловидба низ Ормутскиот Теснец.
Теснецот останува централната точка во разговорите. Иран го смета за едно од своите најсилни средства за политички и економски притисок, додека земјите од Заливот бараат стабилен режим што ќе гарантира непречен транспорт на нафта и гас.
Иран и Оман веќе разговараат за идното управување со пловниот пат. Меѓу разгледуваните можности се надоместоци за конкретни услуги, како расчистување мини, заштита на животната средина, навигациска безбедност и осигурување. Таквите предлози се разликуваат од класична патарина за премин, на која отворено се спротивставуваат САД.
Потребата од посебен регионален канал произлегува и од намалената доверба во американските безбедносни гаранции. Војната, нападите врз американски цели во Кувајт и Бахреин и нарушувањето на пловидбата низ Ормутскиот Теснец покажаа дека државите од регионот директно ги плаќаат последиците од судирите во кои немаат целосна контрола врз дипломатските решенија.
Затоа нивната стратегија постепено се менува од потпирање исклучиво врз Вашингтон кон директно договарање со Техеран. Целта засега не е создавање сојуз со Иран, туку воспоставување правила за соживот што би го намалиле ризикот од нова војна и повторно затворање на најважниот енергетски коридор во светот.
Дали контактите ќе прераснат во формален договор ќе зависи од развојот на американско-иранските преговори, состојбата во Ормутскиот Теснец и подготвеноста на Иран да понуди гаранции што неговите соседи ќе ги сметаат за веродостојни.
