Skip to content
Фестивалот на кинеска култура во Скопје, Битола и Охрид не е изолиран егзотичен настан, туку дел од подлабока стратегија со која Пекинг го „вшива“ своето меко и финансиско влијание во ткивото на институциите, медиумите и политиката на Западен Балкан – токму во момент кога САД ја третираат регијата како периферна грижа. Во таа нова геополитичка сценографија, прашањето „А, знае ли Трамп?“ всушност значи: разбира ли Вашингтон дека Македонија станува дел од кинескиот коридор кон Европа, додека во американската стратегија за спречување на Пекинг главни симболи се далечни места како Гренланд.
Фестивалот како пример за вгнездено влијание
Спонзорираната Фејсбук‑кампања на Кинеската амбасада го промовира Фестивалот на кинеска култура во три највидливи градови – Скопје, Битола и Охрид – во партнерство со Македонскиот народен театар, националната опера и балет, Охридско и Скопско лето, Министерството за култура и градоначалникот на Скопје. Овој формат – официјален покровителство, локални фестивали, дигитален маркетинг – совршено се вклопува во опишаната кинеска стратегија за создавање „екосистем на споделени интереси“, каде културните гестови се претвораат во трајни институционални врски и политички капитал.
Како Кина го гради мекото влијание
Анализите покажуваат дека Пекинг во регионот одамна не се задржува само на кредити и инфраструктура, туку систематски ги шири и културните, академските и медиумските коридори: културни центри, Конфуциј институти, уметнички турнеи, универзитетски програми и медиумски прилози што ја прикажуваат Кина како „пријателски инвеститор“. Во земји со слаб медиумски плурализам и хроничен недостиг од јавни средства, ваквите проекти стануваат спас за институциите, но и алатка за креирање позитивен наратив за Кина, со малку простор за критичко преиспитување на долгорочните економски и политички последици.
Примерите од регионот уште покажуваат како Кина гради грануларна мрежа: од донации за државни архиви и новинарски агенции, преку градски „братимувања“ и студентски програми, до директно снабдување со медиумски содржини и договори со локални новинари и редакции. Во Македонија, вкрстувањето на вакви донации, културни фестивали и инфраструктурни интереси значи дека секој договор за пат или медиумски проект потенцијално е дел од поголема кинеска мрежа на лостови, која ќе стане важна токму кога интересот на Западот е најмал – во моменти на криза или политичка нестабилност.
Финансискиот аспект: кредити и зависности
Иако уделот на Кина во вкупната трговија на регионот останува релативно скромен, нејзиното учество во државните долгови и стратешките сектори (енергетика, инфраструктура, финансии) расте, при што во некои држави кинеските заеми веќе надминуваат 20–40% од јавниот долг. Преку големи, често нетранспарентни инфраструктурни договори и можни клаузули за пренос на имот во случај на неплаќање, Кина си создава реални лостови за притисок врз владите, модел кој во регионот веќе се гледа во случајот на Црна Гора и автопатот Бар–Бољаре, а нешто слично видовме и со фамозниот сѐ уште незавршен автопат Кичево – Охрид.
Американскиот вакуум во Западен Балкан
На ова се надоврзува амбивалентната и фрагментирана политика на САД, кои во последната деценија ја сведоа својата агенда во Западен Балкан на минимална безбедносна и дипломатска присутност, без јасна економска или културна понуда која би можела да се натпреварува со кинескиот пакет. Недостигот од свежи американски иницијативи во енергетика, инфраструктура, медиуми и академска соработка остава простор локалните елити да го користат кинескиот фактор како противтежа на условените европски фондови и реформската агенда на ЕУ.
А, знае ли Трамп?
Во јануари Трамп изјави дека САД мора да го „поседуваат“ Гренланд за да спречат Кина или Русија да го „окупираат“, најавувајќи дека е подготвен да делува „на лесен или на тежок начин“ за да го обезбеди островот за Вашингтон. Истовремено, во земји како Македонија – членка на НАТО и кандидат за ЕУ – каде кинеското културно, медиумско и финансиско присуство се шири постепено и методолошки, американската политика нема споредлив интензитет, ниту јасна стратегија како да го адресира растечкото кинеско влијание.
Во овој контекст, пораката „А, знае ли Трамп?“ има двојно значење: прво, дека пасивното потпирање на „геополитичка заштита“ од САД е илузија; и второ, дека секоја нова сцена од Фестивалот на кинеска култура, од Скопје до Охрид, треба да се чита не само како уметност, туку и како дел од сценариото во кое ќе мора поактивно да се бираат сојузници, правила и степен на зависност од туѓи пари и симболичка моќ.