Кој бил вистинскиот Св. Валентин?

Вистинскиот Св. Валентин е тешко да се сведе на една јасна историска личност, затоа што под тоа име во раните христијански записи се споменуваат најмалку двајца, а можеби и повеќе маченици од 3 век: римски свештеник Валентин и Валентин, епископ на Интермна (денешно Терни), поврзани со Рим и погребани на различни места долж Виа Фламинија.

Најчесто пренесената биографска рамка вели дека Валентин бил христијански клирик кој лекувал и служел во време на прогон на христијаните и бил погубен за време на владеењето на императорот Клаудиј II Готик, околу 270 година, а потоа бил погребан на Виа Фламинија, каде што подоцна, според преданието, била подигната и базилика над неговиот гроб.

Проблемот е што, покрај оваа општа рамка, деталите брзо се раздвојуваат во повеќе верзии. Католичката традиција бележи дека на 14 февруари се споменуваат најмалку три „Валентини“, при што двајцата најпознати – свештеникот од Рим и епископот од Терни – се чини дека се одделни личности, но со слична судбина и со мешани преданија. Затоа, кога денес се зборува за „вистинскиот“ Св. Валентин, најкоректно е да се каже дека се работи за сплотен лик создаден од повеќе маченички биографии.

Легендите што најмногу се раскажуваат – тајни венчавки „против волјата на императорот“, писмо „од твојот Валентин“ или драматични исцелувања – најчесто се јавуваат во подоцнежни хагиографски слоеви и не се потпираат на цврсти современи извори од 3 век. Тие можат да ја објаснат популарноста на празникот, но не и со сигурност да ја идентификуваат личноста зад името.

И врската меѓу Св. Валентин и денешниот „празник на љубовта“ не е древна како што често се мисли. Историските прегледи наведуваат дека 14 февруари се поврзува со романтика дури во средниот век, особено од 14 век, кога празникот почнува да се чита низ призма на дворската љубов во европската книжевност, а не како продолжение на ранохристијански обичај. Истовремено, честата теза дека празникот директно ја заменил римската Луперкалија останува спорна и слабо поткрепена со докази.

Оттука, „вистинскиот Св. Валентин“ најверојатно не е романтичен бунтовник од разгледниците, туку име под кое традицијата зачувала спомен на еден или повеќе маченици од доцната антика, чии приказни со векови се надградувале – додека празникот постепено добивал сосема нова, културна и комерцијална смисла.