Експертите со низа забелешки за законот за јавно обвинителство

Законот за јавно обвинителство влезе во нова фаза откако на јавна расправа беа изнесени сериозни забелешки од обвинители, професори и експерти, иако Владата го претставува како дел од реформската агенда и како текст усогласен со европските стандарди. На расправата, дел од стручната јавност предупреди дека предлогот отвора повеќе прашања отколку што затвора, особено околу финансирањето, дисциплинската одговорност и модернизацијата на обвинителскиот систем.

Една од најконкретните забелешки се однесува на парите, односно на предвиденото финансирање од 0,4 проценти од вкупните даночни приходи. На расправата беше посочено дека таквото ниво не гарантира стабилен систем, ниту достоинствени плати, а тоа директно удира врз независноста што законот на хартија треба да ја заштити. Оваа критика не е без основа: и Европската комисија во својот извештај нотира дека обвинителството треба да добие дополнителни човечки и финансиски ресурси, што значи дека проблемот не е само домашна перцепција, туку и меѓународно препознаена слабост.

Вториот сериозен проблем е непрецизноста. На јавната расправа беше предупредено дека делот за разрешување и дисциплинска одговорност користи нејасни формулации, што може да отвори простор за произволно толкување. Токму тука критичкиот јаз меѓу реформската реторика и реалниот текст станува највидлив: ако законот остава магливи критериуми за санкции, тогаш наместо правна сигурност може да произведе нови судири и селективност. И GRECO со години инсистира дисциплинските повреди кај обвинителите да бидат јасно дефинирани и санкциите да бидат пропорционални, што покажува дека ова не е техничка ситница, туку јадро на реформата.

Третата слабост е што законот повторно се обидува да изгледа современо без навистина да го оттурне системот напред. На расправата беше посочено дека во текстот тешко се препознава амбиција за современо, дигитализирано и интероперабилно обвинителство. Токму затоа најсилниот впечаток од дебатата не е дека реформата е завршена, туку дека државата повторно се обидува стара институционална матрица да ја претстави како нов европски почеток.