Skip to content
Шпанија утре ќе побара од Европската унија да го раскине договорот со Израел, откако премиерот Педро Санчез најави дека Мадрид ќе ја внесе иницијативата на состанокот на министрите за надворешни работи во Брисел, со образложение дека владата на Бенјамин Нетанјаху го прекршува меѓународното право и затоа не може да биде партнер на ЕУ.
Најавата на Санчез не е изолиран дипломатски гест, туку следен чекор во шпанската линија на притисок врз Израел. Шпанија веќе подолго време бара преиспитување на односите меѓу ЕУ и Израел, а сега оди чекор понатаму: од ревизија и суспензија кон формално барање за раскинување на договорот за асоцијација.
Санчез ја испрати пораката од предизборен митинг во Гибралеон, во Андалузија, каде рече дека Шпанија нема ништо против израелскиот народ, но не може да ги прифати постапките на израелската влада. Неговиот аргумент е поставен врз основното правило на европската надворешна политика: земја што ги гази меѓународното право, човековите права и вредностите на Унијата не може истовремено да ужива статус на привилегиран партнер.
Договорот за асоцијација меѓу ЕУ и Израел е во сила од 2000 година и претставува правна рамка за политичка, економска и трговска соработка. Во неговиот член 2 е вградена обврската односите да се темелат врз почитување на човековите права и демократските принципи, што е клучната точка на која се повикува Шпанија.
Мадрид не настапува сам. Шпанија, Ирска и Словенија веќе испратија писмо до високата претставничка на ЕУ за надворешна политика, Каја Калас, со барање прашањето за договорот со Израел да се најде на дневен ред на следниот состанок на Советот за надворешни работи. Во писмото се наведуваат состојбата во Газа, Западниот Брег и Либан, како и спорните израелски одлуки и воени акции што, според трите земји, се судираат со обврските од договорот.
Оваа иницијатива доаѓа по нова ескалација на дипломатскиот судир меѓу Мадрид и Тел Авив. Израелскиот министер за надворешни работи Гидеон Саар остро му одговори на Санчез, обвинувајќи го за лицемерие и за односи со режими што, според Израел, ги кршат човековите права. Таквата реакција покажува дека спорот одамна ја надмина рамката на техничка европска процедура и се претвори во отворен политички конфликт.
Шпанија, пак, се обидува да ја постави дебатата како прашање на европска доследност. Санчез претходно предупреди дека Европа не може да биде строга кон Русија поради Украина, а истовремено да остане половична кога станува збор за Израел, Газа, Либан и почитувањето на меѓународното хуманитарно право. Токму таа линија ја прави шпанската иницијатива политички чувствителна за Брисел, каде членките и понатаму се поделени околу степенот на притисок врз Израел.
Патот до раскинување нема да биде едноставен. Според шпанските и европските извештаи, дел од земјите членки веќе поддржувале слични чекори или ревизија на договорот, но други, меѓу кои Германија и дел од поумерените европски влади, досега биле претпазливи или против остри мерки. Целосно раскинување или суспензија на договорот би имало сериозни политички и економски последици, бидејќи ЕУ е еден од најважните трговски партнери на Израел.
Дополнителен притисок врз европските институции доаѓа и од јавноста. Европска граѓанска иницијатива што бара суспензија на договорот со Израел надмина еден милион потписи, што ја обврзува Европската комисија да ја разгледа и да даде одговор. Тоа не значи автоматска одлука, но покажува дека темата повеќе не е само дипломатска расправа зад затворени врати.
За Санчез, утрешниот состанок во Брисел е обид да се претвори шпанската позиција во европска политика. За ЕУ, тоа е тест дали нејзините договори за партнерство навистина зависат од човековите права или остануваат недопирливи кога станува збор за стратешки сојузници. За Израел, пак, иницијативата отвора нов фронт во односите со Европа, во момент кога владата на Нетанјаху веќе се соочува со растечка дипломатска изолација во дел од европските престолнини.