Македонија пак гради Клинички центар на прес-конференција

Новата најава на премиерот Христијан Мицкоски дека Владата води преговори за преземање приватно земјиште кај спортскиот центар „Борис Трајковски“ за изградба на новиот Клинички центар ја враќа старата македонска приказна за најголемото здравствено ветување што со години се преместува од локација на локација, од влада на влада и од прес-конференција на прес-конференција, додека пациентите остануваат во истите ходници, истите бараки, истите тесни пристапи и истата распадната здравствена инфраструктура.

Мицкоски сега вели дека Владата останува на ставот новиот клинички центар да се гради во близина на базенот кај СЦ „Борис Трајковски“ и подземно да се поврзе со Градската општа болница „8 Септември“. Земјиштето, според него, е приватно, а Владата преговара со сопственикот за трампа земја за земја. Тој ја претставува оваа локација како „целосен заокружен комплекс“, бидејќи во близина се „8 Септември“, ПЕТ-центарот и Поликлиниката „Букурешт“.

На хартија, идејата изгледа логично: постојна болница, постојна здравствена инфраструктура, подобра сообраќајна поврзаност и можност за интегриран комплекс. Но проблемот е што Македонија веќе има премногу логични идеи за Клинички центар, а нема ниту една завршена болница. Затоа оваа најава не може да се чита како чист почеток, туку како продолжение на долгата политичка историја во која секоја власт го урива претходниот концепт, го преименува, го преместува и повторно го продава како визија.

Во времето на СДСМ, по доаѓањето на Венко Филипче во Министерството за здравство, прво беше отворена идејата новиот Клинички центар да се гради во Бардовци. Во 2018 година Владата ја прифати таа локација по реакции и консултации со стручната јавност и со Асоцијацијата на архитекти, која со години предупредуваше дека постојната локација на клиниките во центарот на Скопје е погрешна за модерна болничка инфраструктура. Тогаш се најавуваше комплекс со сообраќајно решение, истражувачки центар, медицински факултет, студентски кампус и интеграција на клиничката, наставната и научната дејност. Рокот од почеток на изградба до целосно завршување беше проценуван на четири до пет години.

Потоа Бардовци беше напуштен како решение, главно поради проблеми со приватно земјиште и можни високи трошоци за експропријација. Проектот се пресели кон Ѓорче Петров, односно Веле Поле, каде СДСМ и Филипче најавуваа комплетно нов Универзитетски клинички центар, со сите клиники, Медицинскиот факултет и функционален комплекс на едно место. Според тогашните најави, проектот требаше да чини околу 500 милиони евра, да се гради фазно, во четири блока, а првиот блок требаше да овозможи преселување на дел од клиниките.

Клучниот момент во оваа историја не е само тоа што СДСМ не го изгради Клиничкиот центар. Тоа е факт. Клучниот момент е што ВМРО-ДПМНЕ, тогаш во опозиција, го блокираше специјалниот закон за изградба со илјадници амандмани. Според Радио Слободна Европа, законот бил блокиран со над 2.000 амандмани, со образложение дека сумата е превисока и дека нема готов проект, туку физибилити студија. ВМРО-ДПМНЕ тогаш бараше реновирање на постојниот клинички комплекс и изградба на нов Ургентен центар поврзан со „8 Септември“, што според партијата би чинело многу помалку.

Токму затоа денешната позиција на Мицкоски е политички чувствителна. Премиерот сега најавува нов Клинички центар токму во логиката што неговата партија ја форсираше како алтернатива на проектот на Филипче: врзување на новиот комплекс со „8 Септември“. Но разликата е што тогаш тоа беше аргумент за блокада, а сега е владина визија. Тогаш 500 милиони евра беа претставувани како ризик за криминал и расфрлање со народни пари; денес нема јавна пресметка колку ќе чини новиот концепт, колку ќе чини земјиштето, колку ќе чини тунелот, колку ќе чини инфраструктурата и кога ќе почне градбата.

Најострата критика тука не е дека Владата не смее да бара подобра локација. Напротив, секоја власт има право да преиспита капитален проект ако има подобро урбанистичко, сообраќајно и здравствено решение. Но нема право да се однесува како да историјата почнува од нејзиниот мандат. Ако ВМРО-ДПМНЕ го блокираше претходниот проект со аргумент дека нема доволно јасен проект, тогаш сега мора да покаже повеќе од најава за трампа на приватно земјиште. Мора да покаже урбанистички план, имотно-правна состојба, финансиска конструкција, модел на управување, рокови, фази, јавна набавка, медицинска програма и стручна ревизија.

Во спротивно, ова не е почеток на Клинички центар, туку почеток на нов круг политичко одложување.

Проблемот со македонскиот Клинички центар е што со години се користи како симбол, а не како инженерски и здравствен проект. Една власт го најавува кај стара Гинекологија. Друга го преместува во Бардовци. Трета го носи во Ѓорче Петров. Четврта повторно зборува за „8 Септември“ и „Борис Трајковски“. Во меѓувреме, лекарите работат во преоптоварени услови, пациентите лутаат низ клинички лавиринти, пристапот е лош, паркирањето е хаос, а делови од здравствениот систем функционираат на инфраструктура што одамна не одговара на потребите на современа медицина. Радио Слободна Европа уште во 2022 година забележа дека секој нов министер доаѓа со нова идеја, ги поништува претходните проекти и ги почнува постапките одново.

Тоа е вистинската дијагноза: Македонија нема проблем само со Клинички центар, туку со државна меморија. Нема континуитет. Нема институционална одговорност. Нема проект што преживува промена на власт. Сè почнува од нула, затоа што секоја влада сака лентата да биде нејзина, таблата да биде нејзина, кредитот да биде нејзин, сликата да биде нејзина. А во здравството, таквата партиска суета се плаќа со години изгубено време, со заминат кадар, со исцрпени пациенти и со систем што постојано се крпи наместо да се гради.

СДСМ, исто така, не може да избега од својот дел од одговорноста. Владата на СДСМ имаше години да го подготви проектот, да ја затвори локациската дилема, да обезбеди поширок политички договор и да го направи процесот отпорен на блокада. Фактот што проектот заврши заглавен во Собранието покажува дека не била обезбедена критична политичка и институционална сигурност за најголемата здравствена инвестиција. Но, исто така, ВМРО-ДПМНЕ не може денес да зборува за нов Клинички центар како неутрален набљудувач. Партијата беше активен актер во блокадата на претходниот модел и сега има обврска да покаже дека не ја заменила блокадата со импровизација.

Особено проблематичен е фактот што и новата локација повторно почнува со приватно земјиште. Пред години, Бардовци беше напуштен токму поради имотно-правни и финансиски ризици околу земјиштето. Денес повторно слушаме дека се преговара со приватен сопственик и дека се бара трампа. Тоа не мора да значи проблем само по себе, но мора веднаш да се отвори прашањето: која е вредноста на земјиштето, кој ја проценува, што добива приватниот сопственик, каде е земјиштето што државата би го дала за трампа, дали постои ризик од урбанистичка добивка за приватен субјект и дали целиот процес ќе биде јавно проверлив.

Клинички центар не смее да почне како договор во магла. Тоа е проект што ќе ја дефинира македонската здравствена инфраструктура за следните 50 години. Затоа јавноста има право да знае дали локацијата кај „Борис Трајковски“ е избрана врз основа на здравствена, урбанистичка и сообраќајна анализа, или затоа што политички изгледа најлесно да се продаде како „поврзување со 8 Септември“. Подземен тунел звучи атрактивно во изјава, но тој бара геотехнички анализи, сообраќајни студии, безбедносни стандарди, логистика за пациенти, итна помош, снабдување, отпад, стерилизација, медицински гасови, паркинг, јавен превоз и капацитети за идно ширење.

Ако сето тоа постои, Владата треба веднаш да го објави. Ако не постои, тогаш ова е само уште една политичка макета без темели.

Најголемата иронија е што Македонија со години знае што ѝ треба: современ, интегриран, функционален клинички комплекс со топли врски, ургентен центар, унифицирани дијагностички служби, логистика, наставно-научен капацитет, пристап за пациенти од целата држава и услови за лекарите да не работат во систем што ги троши пред време. Тоа го кажуваа архитекти, лекари, министри од различни партии и граѓански организации. Но секој пат кога проектот ќе стигне блиску до политичка одлука, државата се враќа на почеток.

Затоа денешната најава на Мицкоски мора да се чита со една едноставна мерка: не што кажува, туку што може да докаже. Дали има земјиште? Дали има проект? Дали има пари? Дали има рок? Дали има консензус? Дали има стручна ревизија? Дали има јавен увид? Дали има одговорност ако повторно не се случи ништо?

Македонија не може уште една деценија да живее од реченицата „ќе се гради нов Клинички центар“. Пациентите не се лекуваат од најави, лекарите не оперираат во политички презентации, а здравствениот систем не се модернизира со преговори што се водат зад затворени врати. Ако Владата навистина сака да ја затвори оваа децениска рана, првиот чекор не е нова голема изјава, туку целосна транспарентност: документите на маса, бројките на маса, локацијата на маса, роковите на маса.

Сè друго е стар македонски клинички синдром: многу дијагнози, многу терапии на хартија и пациент што сè уште чека ред.