Skip to content
Една реченица од објавата на премиерот Христијан Мицкоски на социјалните мрежи ја отвора дебатата за измените на Изборниот законик. Владата сака да им овозможи на македонските државјани кои живеат во странство да гласаат електронски, како начин полесно да го остварат своето избирачко право.
На прв поглед, идејата звучи логично.
Македонската дијаспора е расеана низ светот. За многумина, најблиската амбасада или конзулат се оддалечени стотици километри. Дел од иселениците не гласаат токму поради долгото патување, трошоците и организацијата. Ако технологијата може да го отстрани тој проблем, тогаш државата навистина би направила чекор кон поголема вклученост на своите граѓани.
Но, токму тука се појавува прашањето што засега останува без јасен одговор.
Ако електронското гласање е доволно сигурно за македонските државјани кои живеат во Австралија, Германија или Канада, зошто истата доверба не се покажува и кон граѓаните што живеат во Скопје, Битола, Куманово или Штип?
Тоа не е политичко, туку демократско прашање.
Довербата не може да биде селективна
Секој систем за електронско гласање мора да ги исполни истите принципи: сигурна идентификација на гласачот, тајност на гласот, невозможност за двојно гласање и целосна проверливост на резултатите.
Ако државата тврди дека располага со технологија што ги исполнува овие стандарди за граѓаните надвор од Македонија, тогаш природно се поставува прашањето зошто таа технологија не се предлага и за гласачите дома.
Безбедноста на еден изборен систем не може да важи само за една категорија избирачи.
Или системот е доволно сигурен за сите, или не е доволно сигурен за никого.
Практично решение или политичка пресметка?
Да речеме дека Владата има легитимен аргумент.
Дијаспората навистина се соочува со поголеми административни и географски пречки за гласање. Во таа смисла, електронското гласање може да се сфати како начин да се обезбеди еднаков пристап до избирачкото право.
Но, секое изборно правило има и политички последици.
Не е тајна дека со години во македонската политика постои перцепција дека организираниот дел од дијаспората во поголем процент ја поддржува ВМРО-ДПМНЕ. Тоа не значи дека секој иселеник гласа за истата партија, ниту дека резултатите однапред се познати. Но, исто така не е необично политичките партии да предлагаат решенија за кои проценуваат дека ќе им донесат политичка предност.
Токму затоа, покрај техничките објаснувања, Владата ќе мора да ја убеди јавноста дека предложеното решение е мотивирано од принципот на еднаквост, а не од изборна математика.
Опозицијата зборува за ризици, власта за права
Најавата на СДСМ дека ќе поднесе 10.000 амандмани покажува дека ова прашање нема да остане само техничка измена на Изборниот законик.
Опозицијата предупредува дека електронското гласање не смее да се воведува без прецизни законски гаранции и без широк политички консензус. Владата, пак, тврди дека станува збор за исполнување на одамна поставено барање на иселениците.
Тоа се две различни политички приказни.
Но, ниту една од нив сама по себе не одговара на најважното прашање.
Зошто не сите?
Ако електронското гласање навистина е иднината на демократијата, тогаш логичниот следен чекор би бил државата да почне сериозна јавна расправа дали истиот модел треба постепено да стане достапен за сите избирачи.
Доколку, пак, се смета дека ризиците сè уште се преголеми, тогаш треба да се објасни зошто тие ризици не важат и за гласањето на дијаспората.
Средно решение, во кое технологијата е доволно доверлива за едни, но недоволно доверлива за други, тешко може да се брани само со технички аргументи.
Прашањето е поголемо од една изборна реформа
Ова не е дебата само за тоа како ќе гласа дијаспората, туку дали државата има еднаква доверба во сите свои избирачи и дали е подготвена еднакво да им ги понуди придобивките од дигиталната трансформација.
Доколку електронското гласање е доволно сигурно за македонски државјанин кој гласа од Берлин, Чикаго или Мелбурн, тогаш јавноста има право да очекува убедливо објаснување зошто истото право не му се нуди и на граѓанинот кој живее во Скопје, Тетово,Кавадарци или во Кичево.
Одговорот на тоа прашање ќе покаже дали предложената реформа е првенствено чекор кон модернизација на изборниот процес или решение со многу потесен политички опсег, воден од партиска калкулација.
