Дали ФИФА ќе го поништи „голот на Јамал“?

Полуфиналето меѓу Франција и Шпанија не заврши само со пласман на Шпанците во финалето, туку и со судиска ситуација што брзо прерасна во една од најжешките полемики на Светското првенство.

Во центарот на спорот е Ламин Јамал, дуелот со Лукас Дињ и пеналот од кој Микел Ојарсабал го отвори резултатот за Шпанија. Француските реакции почнаа веднаш по елиминацијата, со тврдења дека шпанскиот фудбалер претходно ја допрел топката со рака и дека акцијата требало да биде прекината пред судијата Иван Бартон да покаже на белата точка.

На социјалните мрежи и во дел од медиумите прашањето брзо беше поедноставено во дилема дали ФИФА ќе го поништи „голот на Јамал“. Формулацијата е атрактивна, но фактографски непрецизна. Јамал не го постигна голот од спорната ситуација. Тој го изнуди пеналот, а Ојарсабал беше стрелец од белата точка.

Сепак, суштината на спорот не е во стрелецот, туку во тоа дали имало казнива игра со рака во акцијата што доведе до пеналот. Според француските реакции, снимката покажува контакт на топката со раката на Јамал пред дуелот со Дињ. Според судиската одлука на теренот, потврдена по ВАР-проверка, не постоела јасна основа пеналот да биде поништен.

Токму тука почнува правната и судиската граница на случајот. ВАР не е втор судија што одново го суди натпреварот, туку механизам што интервенира само кога има „јасна и очигледна грешка“ или сериозно пропуштен инцидент во неколку точно определени ситуации – гол, пенал, директен црвен картон или погрешен идентитет.

Кај пеналите, ВАР може да ја провери и акцијата што водела до одлуката, вклучително и евентуален прекршок на напаѓачкиот тим. Но, за првичната судиска одлука да биде сменета, снимката мора недвосмислено да покаже дека судијата погрешил. Ако контактот со рака е случаен, ако раката не ја прави телесната површина неприродно поголема или ако снимката не дава јасна потврда за прекршок, одлуката на теренот останува.

Во конкретниот случај, пеналот бил проверен, одлуката останала, а натпреварот продолжил. Тоа е клучниот факт за секоја понатамошна дилема околу можноста за поништување.

ФИФА, како организатор на натпреварувањето, може да разгледува дисциплински и административни прашања, но судиските одлуки за факти од играта имаат поинаков статус. Според фудбалските правила, одлуките на судијата за настани поврзани со играта, вклучително и дали е досуден пенал, дали е постигнат гол и каков е резултатот, се конечни.

И Дисциплинскиот кодекс на ФИФА оди во истата насока – одлуките донесени од судијата на терен не се предмет на повторно разгледување од судските тела на ФИФА, освен во ограничени случаи што се однесуваат на дисциплински последици од очигледна грешка, како погрешен идентитет на санкциониран играч.

Затоа, француското незадоволство може да произведе медиумска расправа, судиска анализа и дополнителен притисок врз ФИФА и судиската комисија, но не и реална основа за ретроактивно бришење на пеналот или промена на резултатот.

Поништување на натпревар или службена интервенција по завршен меч е можно во сосема поинакви ситуации – нерегуларен настап на играч, административен прекршок, прекин на натпреварот или сериозна повреда на пропозициите. Спорна судиска проценка, проверена преку ВАР и оставена на сила, не спаѓа во таа категорија.

Тоа не значи дека Французите немаат право да ја оспоруваат одлуката во јавноста. Таквите ситуации се дел од фудбалот, особено на натпревари од највисок влог. Но меѓу спортската неправда, судиската проценка и правната можност за поништување има голема разлика.

Во случајот со Јамал, таа разлика е пресудна. Дури и ако дел од снимките оставаат простор за дебата, правилата не предвидуваат ФИФА по завршен натпревар да ја замени судиската проценка со административна одлука. Шпанија останува финалист, Франција останува елиминирана, а спорниот пенал останува тема за анализа – не основа за поништување на резултатот.