Skip to content
Повеќе од 48.000 луѓе што во масовен бран влегоа од Мароко во шпанската автономна територија Сеута веќе се вратиле назад, додека шпанските власти и организациите што работат со мигранти ги истражуваат пораките на социјалните мрежи што можеби поттикнале десетици илјади луѓе истовремено да тргнат кон границата.
Шпанското Министерство за внатрешни работи проценува дека од четвртокот на територијата на Сеута влегле околу 50.000 луѓе. Локалната власт дава повисока процена од околу 60.000, бројка што одговара на речиси 70 проценти од редовното население на градот. До петокот во 18 часот околу 48.300 лица веќе се вратиле во Мароко.
Најмалку 57 луѓе загинале при преминот. Дел се удавиле обидувајќи се да допливаат околу граничните огради и бранобраните, додека други биле прегазени во турканицата. Шпанските власти предупредуваат дека може да има дополнителни жртви на мароканската страна од границата.
Голем дел од лицата се вратиле доброволно откако во пренатрупаната Сеута не успеале да најдат храна, засолниште или реална можност да го продолжат патувањето кон континентална Шпанија и остатокот од Европската Унија.
„Искрено, ни самиот не знам зошто дојдов, а сега се враќам“, изјавил за Ројтерс млад Мароканец од Танжер. Тој раскажал дека немал јадено од претходниот ден иако со себе понел пари. Друг дваесетгодишен мигрант рекол дека до Сеута стигнал по пет часа пливање, но решил да се врати поради недостигот од храна и услови за престој.
Состојбата на границата постепено била ставена под контрола откако Шпанија распореди војници и дополнителни полициски сили, а Мароко го засили присуството на безбедносните служби на својата страна. Мароканската полиција употребила солзавец, палки и водени топови за да ги растера групите што продолжиле да се движат кон граничните премини.
Шпанскиот премиер Педро Санчез ја посети Сеута и масовниот премин го нарече „повреда на територијалниот суверенитет“ на Шпанија. Тој соопшти дека враќањето на лицата што немаат право на престој ќе биде забрзано во соработка со мароканските власти.
Точната причина поради која толку голем број луѓе речиси истовремено се упатиле кон Сеута сè уште не е целосно утврдена. Шпанската влада смета дека криумчарските мрежи и профили на социјалните мрежи ја злоупотребиле неодамнешната одлука на шпанскиот Врховен суд и ширеле погрешна информација дека лицата што ќе стигнат до Сеута преку море нема да можат да бидат вратени во Мароко.
Судската одлука не забранува враќање на мигрантите. Таа предвидува дека лицата пресретнати на море не смеат веднаш и без индивидуална правна постапка да бидат протерани. По спроведувањето на редовната процедура, шпанските власти и понатаму можат да донесат одлука за нивно враќање.
На социјалните мрежи се ширеле видеоснимки од луѓе што успешно ја преминале границата, упатства за пристап до брегот и пораки дека преминот е „отворен“. Млади Мароканци изјавиле дека објавите на Инстаграм ги убедиле дека можат да влезат во Сеута и потоа да продолжат кон Европа.
„Заминувањата на одреден начин беа промовирани. Прво луѓето слушаа дека границата е отворена, а потоа сите почнаа да се повикуваат на одлуката на шпанскиот суд. Тоа придонесе за преминувањата“, изјави мароканскиот активист за човекови права Ахраф Мајмуни.
Дезинформациите, сепак, не се единственото објаснување за масовното движење. Високата невработеност меѓу младите, сиромаштијата, регионалните економски разлики и незадоволството од јавните услуги во Мароко создаваат средина во која ветувањето за полесен премин кон Европа брзо може да мобилизира илјадници луѓе.
Според податоците што ги пренесуваат меѓународните агенции, приближно една четвртина од Мароканците на возраст од 15 до 24 години не се вработени и не се вклучени во образование или обука. Мирното море и поволните временски услови дополнително го олесниле обидот илјадници луѓе да стигнат до Сеута со пливање.
Кризата беше проследена и со повеќе политички тврдења за кои досега не се понудени докази. Дел од политичарите во Европа и САД ја обвинија шпанската програма за регулирање на статусот на мигрантите што веќе престојуваат во земјата.
Програмата, меѓутоа, се однесува на лица што пристигнале во Шпанија пред 1 јануари 2026 година и можат да докажат дека најмалку пет месеци живееле во земјата. Новопристигнатите лица во Сеута не можат да добијат легален престој врз основа на таа постапка.
Без докази остануваат и тврдењата дека кризата била организирана од САД или Израел како одмазда за шпанските позиции за Газа и војната со Иран. Иако односите на Мадрид со Вашингтон и Тел Авив се влошени, нема проверливи информации што ги поврзуваат американските или израелските власти со масовниот премин.
Не е потврдено ниту дека мароканската влада намерно ја отворила границата. Новинар на Асошиејтед прес забележал дека дел од мароканските службеници првично не интервенирале додека илјадници луѓе се движеле кон Сеута. Подоцна мароканските сили употребиле сила за да ги спречат новите премини, а амбасадорот на Мароко во Шпанија изјавил дека кризата се случила спротивно на волјата на Рабат.
Сомнежите кон Мароко се засилуваат поради искуството од 2021 година, кога повеќе од 8.000 луѓе влегоа во Сеута откако мароканските власти го намалија граничниот надзор во период на дипломатски спор со Шпанија. За актуелната криза, сепак, засега нема доволно докази дека станува збор за организирана државна операција.
Масовниот премин предизвика реакции и во други европски држави. Италија најави привремени контроли за патниците што пристигнуваат од Шпанија, додека Франција го засили полициското присуство на својата граница со земјата. Шпанија оцени дека овие реакции создаваат погрешна претстава дека десетици илјади мигранти веќе се движат низ Шенген-зоната.
Европскиот комесар за внатрешни работи и миграција Магнус Брунер соопшти дека ниту едно од лицата што влегле во Сеута не стигнало до континенталниот дел на Европската Унија. За патувањето од Сеута и Мелила кон континентална Шпанија постојат посебни гранични проверки, поради што влегувањето во енклавата не значи автоматски пристап до остатокот од Шенген-зоната.
Повеќето од лицата што остануваат во Сеута ќе бидат вратени во Мароко по спроведување на законските постапки или ќе останат во прифатните центри додека шпанските власти одлучуваат за нивниот статус. Враќањето на повеќе од 48.000 лица значително го намали непосредниот притисок врз градот, но не ги отстрани причините што овозможија една непроверена порака за „отворена граница“ да се претвори во масовно и смртоносно движење.
