Skip to content
Петнаесетгодишното извлекување на добивката од нуклеарната централа „Пакш“ преку дивиденди, за време на владите на Виктор Орбан, сериозно ја ослабнало финансиската позиција на еден од клучните енергетски објекти во Унгарија. Според медиумските наводи, меѓу 2010 и 2025 година речиси целата остварена добивка на централата била пренасочувана преку државната енергетска компанија МВМ.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Во тој период нуклеарната централа во Пакш остварила околу 197 милијарди форинти нето-добивка. Наместо средствата да останат како финансиска резерва за модернизација и идни инвестиции, најголем дел бил исплаќан како дивиденда и користен за други потреби.
Финансиската состојба дополнително се влошила по воведувањето на владината политика за намалување на сметките за комунални услуги. Приходите на централата нагло се намалиле, а во 2023 година добивката изнесувала само 120 милиони форинти. Во 2024 година била нешто повисока од три милијарди форинти.
Експертот од организацијата „Енергиаклуб“, Андраш Пергер, оценува дека централата практично останала без финансиски резерви и дека приватна компанија тешко би управувала со нуклеарен објект со толку ниска профитабилност.
Недостигот од акумулирани средства сега го отежнува финансирањето на нови инвестиции, меѓу кои и изградбата на дополнителна пумпна станица за ладење. Таков систем би бил особено значаен во услови на низок водостој на Дунав, од чија вода зависи ладењето на централата.
Во материјалот се оценува дека долгогодишното извлекување на добивката ја оставило „Пакш“ неподготвена за поголеми инвестиции и модернизација. Како еден од најсериозните пропусти се посочува токму неизградената дополнителна пумпна станица, која би можела да ги намали ризиците при екстремно низок водостој на реката.
Паралелно со состојбата во енергетскиот сектор, во текстот се наведува и дека против поранешниот унгарски министер за надворешни работи Петер Сијарто е поведена кривична постапка поради сомневање за примање поткуп во особено висок износ.
Истрагата, според наводите, ја води Главната полициска управа во Будимпешта. Предметот првично бил разгледуван од обвинителството, но потоа бил предаден на полицијата бидејќи Сијарто повеќе немал пратенички имунитет. Доколку биде прогласен за виновен, во текстот се наведува дека би можел да се соочи со затворска казна до три години.
Случајот се поврзува и со протечени снимки од негови телефонски разговори со рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров. Според тврдењата во материјалот, во тие разговори Сијарто споделувал доверливи информации за внатрешните дебати во Европската Унија и разговарал за можностите за ублажување на санкциите.
Дополнително, се посочува и неговото подоцнежно ангажирање во кинеска корпорација, при што авторите на материјалот оценуваат дека дел од неговите активности биле спротивни на унгарските национални интереси.
Истовремено, компании поврзувани со бизнисмени блиски до Орбан и понатаму добиваат големи државни договори. Како пример се наведува тендерот за заварување железнички шини за операторите GYSEV и MÁV, на кој победила компанијата V-Híd Zrt., сопственост на Леринц Месарош.
Компанијата била единствениот понудувач, што повторно го отвори прашањето за конкуренцијата на унгарскиот пазар на јавни набавки. Министерот за транспорт и инвестиции Давид Витези изјавил дека анализата не утврдила незаконитости, бидејќи постапката била започната уште пред формирањето на актуелната влада и државата немала законска основа да ја отфрли единствената понуда само од политички причини.
Како одговор на долгогодишната зависност од ограничен број приватни изведувачи, владата започнала итно обновување на сопствените технички и ремонтни капацитети.
Во материјалот се оценува дека нетранспарентните јавни набавки и концентрацијата на државни договори кај компании блиски до поранешната власт биле системски проблем. Дополнителна загриженост предизвикува и исклучувањето на независната лабораторија на Техничкиот универзитет во Будимпешта од дел од контролата и приемот на изведените железнички работи.
*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина
