Skip to content
Водата конечно е прогласена за безбедна, но кризата во Гостивар не завршува со отворањето на чешмите. Остануваат прашањата за тоа како фекално загадена вода со недели влегувала во системот, зошто институциите реагирале дури откако илјадници граѓани побарале медицинска помош и кој ќе ја понесе одговорноста.
По повеќе од еден месец од избувнувањето на здравствената криза, Гостивар повторно има вода за пиење. Главниот кризен штаб на 14 август соопшти дека водата од градскиот водовод е безбедна за употреба, по период во кој граѓаните беа предупредени да не ја користат за пиење. Забраната беше воведена на 17 јули, откако беше утврдено дека во водоснабдителниот систем навлегувала вода загадена со фекалии. Според јавно објавените информации, проблемот со пумпите траел 22 дена.
Тоа е крајот на една фаза од кризата. Но не е и нејзиниот крај.
Зашто кога една локална водоводна мрежа станува извор на масовно заболување, прашањето не е само кога повторно може да се пушти водата од чешма. Прашањето е како воопшто се случило граѓаните да стигнат до ситуација во која мора да им биде кажано дека водата што секојдневно ја користат не е безбедна.
Водата е пуштена, но прашањата останаа
Политичката битка околу Гостивар веќе започна да го потиснува суштинското прашање.
Власта тврди дека интервенирала, го санирала системот и овозможила граѓаните повторно да добиваат безбедна вода. Премиерот Христијан Мицкоски деновиве порача дека системот бил целосно прочистен. Опозицијата, пак, бара одговори за тоа кој дозволил загадената вода да стигне до граѓаните и зошто институционалната реакција била бавна.
Но меѓу овие две политички верзии постои нешто што не може да се реши со соопштение.
Фактот дека кризата траеше со недели.
Фактот дека илјадници граѓани побараа медицинска помош.
Фактот дека беше прогласена епидемија.
Фактот дека водата беше забранета за пиење дури откако здравствената состојба веќе сериозно ескалираше.
И фактот дека денес, кога водата повторно е прогласена за безбедна, јавноста сè уште нема целосно расчистена институционална слика за тоа каде точно потфрли системот.
Токму тука е вистинската приказна.
Не е доволно да се исчисти водоводот
Еден водовод може да се исчисти. Пумпите може да се заменат. Водата може повторно да ги помине лабораториските тестови.
Но довербата на граѓаните не се прочистува со хлорирање.
Таа се враќа со одговори.
Кој го следел квалитетот на водата?
Кој бил должен да реагира?
Кога институциите првпат добиле информации дека постои проблем?
Кога се појавиле првите сомнежи дека симптомите кај голем број граѓани може да се поврзани со водата?
Зошто не била преземена итна превентивна мерка?
И, можеби најважно: дали некој ќе одговара ако се утврди дека постоеле пропусти?
Ова не се прашања на опозицијата. Не се ниту прашања на власта.
Ова се прашања на граѓаните.
Од здравствена криза до институционален тест
Случајот Гостивар е многу поголем од една неисправна пумпа.
Тој е тест на целиот синџир на јавно здравство и локална самоуправа: водовод, општина, санитарна контрола, инспекциски служби, здравствени установи, епидемиолози и Министерството за здравство.
Ако еден од овие карики потфрли, проблемот може да остане локален.
Ако потфрлат повеќе карики истовремено, тогаш веќе зборуваме за системски проблем.
Затоа најважниот документ во следната фаза не треба да биде партиското соопштение, туку целосниот институционален извештај.
Јавноста треба да види што покажале анализите, кога се земани примероците, какви биле резултатите, кои институции биле известени и кои мерки биле преземени.
Доколку има пропуст, треба да се утврди кој го направил.
Доколку нема пропуст, институциите треба јасно да објаснат зошто кризата добила размери какви што доби.
И кривичните пријави не се одговор
СДСМ во меѓувреме поднесе кривична пријава против повеќе владини функционери поради начинот на кој институциите се справувале со кризата.
Тоа е политички и правен чекор, но не е конечен одговор.
Исто како што ниту обвинувањето на поранешни функционери не може да биде замена за независна истрага.
ВМРО-ДПМНЕ возврати со тврдења дека постоеле стотици извештаи за проблеми со водата и дека одговорност треба да се бара и во претходниот период.
Ако навистина постојат такви документи, тие треба да бидат дел од истрагата.
Ако постојат пропусти на повеќе нивоа и во различни периоди, одговорноста не смее да се претвори во партиска игра на „вашите“ и „нашите“.
Водата не е партиска.
Здравјето на граѓаните не е партиско.
Одговорноста исто така не смее да биде партиска.
Следното прашање е многу поголемо од Гостивар
Гостивар сега треба да биде повод државата да си постави многу непријатно прашање: колку други водоводни системи во Македонија можат да бидат изложени на сличен ризик?
Ако проблемот бил само една неисправна пумпа, тогаш случајот треба брзо и прецизно да се затвори.
Но ако системот немал доволно контроли за таков дефект навреме да биде откриен, тогаш проблемот не е само во Гостивар.
И тука е вистинскиот тест за институциите.
Не дали можат да ја исчистат водата откако ќе избие кризата.
Туку дали можат да спречат следната криза.
Гостивар можеби повторно има вода за пиење.
Но Македонија сè уште нема одговор на најважното прашање: кој дозволи граѓаните да стигнат до ситуација да мора да престанат да ја пијат водата од сопствените чешми?
И додека тоа прашање нема јасен, документиран и институционално потврден одговор, случајот Гостивар не може да се смета за завршен.
