Skip to content
Во рамките на нејзината балканска турнеја, претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, ги посети Приштина и Подгорица, истакнувајќи две фундаментално различни фази од европската интеграција на Западен Балкан – потрага по основна институционална стабилност во Косово наспроти амбициозен план за финализирање на преговорите за пристапување во Црна Гора.
Во главниот град на Косово, посетата беше обележана со сериозни внатрешни тензии и граѓанско незадоволство. Штом европската делегација слета на аеродромот, избувнаа протести поради тешките казни што ги изрече Специјализираниот суд во Хаг против поранешните команданти на Ослободителната војска на Косово (ОВК), вклучувајќи го и поранешниот претседател Хашим Тачи. Демонстрантите ги блокираа патиштата со постери како „ЕУ, нè предаде“ и „Денес Тачи, утре Зеленски“. Во разговорите со косовското раководство, фон дер Лајен категорично ја бранеше независноста на меѓународниот трибунал, нагласувајќи дека одлуките на судот се однесуваат само на личната одговорност, а не на историскиот отпор на косовскиот народ. Таа испрати недвосмислена порака до институциите за итни претседателски избори, продолжување на реформите и вистинско градење доверба со српското малцинство како задолжителни предуслови за европска иднина.
Од своја страна, премиерот Албин Курти побара официјална поддршка за унапредување на четиригодишната кандидатура на земјата за членство и статус на кандидат. Тој беше категоричен дека неговата земја е подготвена. И покрај правните несогласувања, на виделина излегоа и опипливи економски стимулации: до 882 милиони евра во рамките на Европскиот план за раст, почеток на преговори за укинување на роамингот и интеграција во Единствената европска зона за плаќања (SEPA).
Контрастот во Подгорица беше видлив – таму разговорите не се фокусираа на почетната позиција, туку на конечното право за полноправно членство во ЕУ. Фон дер Лајен потврди дека Брисел ја гледа Црна Гора како своја 28-ма членка до 2028 година. Таа го поздрави напредокот на земјата, која е лидер во регионот со над 90% исполнети обврски во рамките на Планот за раст, и најави дека Европската комисија подготвува конкретен план со прецизни рокови и задачи за најнапредните кандидати.
Црногорските лидери покажаа целосна координација: премиерот Милојко Спајиќ увери дека властите се во „последната милја“ и ги доставија клучните поглавја од преговорите за одобрување со цел да се затворат до крајот на годината, додека претседателот Јаков Милатовиќ ја потврди формулата „28-на-28“ – крај на преговорите во 2026 година, потпишување на договорот за пристапување во 2027 година и членство во 2028 година. Сепак, Фон дер Лајен предупреди дека процесот бара внатрешен политички договор и надминување на моменталната политичка нестабилност, а во исто време изрази очекување дека билатералните проблеми со соседна Хрватска ќе бидат решени во духот на добрососедство.
Во двата главни града, пораката од Брисел беше јасна: проширувањето повторно е врвен геополитички приоритет, но темпото зависи целосно од принципот на сопствена заслуга.
Регионалната турнеја на Фон дер Лајен, која започна во Албанија, ќе заврши во петок во Скопјe. Србија и Босна и Херцеговина не беа вклучени во распоредот поради претстојните избори таму.
