Skip to content
За само една година доспеаните, а неплатени обврски на општините скокнале од 64,7 на повеќе од 93 милиони евра. Во исто време, долговите на општинските јавни претпријатија надминале 110 милиони евра. А во меѓувреме, Владата им стави на располагање 250 милиони евра од унгарскиот заем за капитални проекти. Парите влегоа во општините, но долговите не исчезнаа. Напротив – продолжија да растат.
На прв поглед, бројката изгледа како уште една статистика од Министерството за финансии.
Но кога ќе се стави во временска рамка, станува приказна за системски проблем на локалната власт.
Општините за една година натрупале нови речиси 30 милиони евра доспеани и неплатени обврски.
Во јуни 2025 година сумата била 64,7 милиони евра. Во јуни 2026 година веќе надминала 93 милиони евра. Тоа е раст од околу 28,3 милиони евра, односно приближно 44 проценти за само една година.
Тоа не е маргинално поместување. Тоа е сигнал дека проблемот со локалните финансии не само што не е решен, туку повторно се продлабочува.
250 милиони евра требаше да бидат финансиска инјекција. Но долговите продолжија да растат
Во оваа приказна особено боде очи еден податок.
Во 2025 година Владата најави и започна реализација на 250 милиони евра од унгарскиот заем за општински инфраструктурни проекти.
Од вкупниот унгарски заем од 500 милиони евра, половината беше наменета за инфраструктурни проекти на општините, додека другата половина беше предвидена како кредитна линија за компаниите.
Владата ова го претставуваше како голема развојна можност за локалната самоуправа – пари за улици, водоводи, канализации, инфраструктура и други капитални проекти.
Во текот на 2025 година веќе започна реализацијата на проектите финансирани од овие средства, со дополнителни критериуми за избор на проектите, меѓу кои и зелени и енергетски ефикасни решенија.
Но тука се појавува парадоксот: додека општините добиваат стотици милиони евра за инвестиции, нивните доспеани, а неплатени обврски растат.
Тоа значи дека капиталните инвестиции и тековната финансиска состојба се две различни приказни.
Општината може да добие пари за нова улица, водовод или реконструкција на јавен објект, но тоа автоматски не значи дека има пари за да ги сервисира старите обврски кон добавувачи, комунални претпријатија, изведувачи или други доверители.
И токму тука лежи проблемот.
Нови пари не значат автоматски и финансиско оздравување.
Долгот не се намалува со нови инвестиции ако системот произведува нови обврски
Ова е суштината на локалната финансиска криза.
Ако една општина има проблем со хроничен дефицит, со високи тековни расходи, неефикасни јавни претпријатија, неплатени сметки и недоволни сопствени приходи, тогаш дополнителните средства за капитални проекти можат да изградат нова инфраструктура – но не мора да го решат проблемот со ликвидноста.
Затоа бројката од 93 милиони евра треба да се чита внимателно.
Министерството за финансии на своите механизми за следење ги разликува долгот што произлегува од директно задолжување од доспеаните, а неплатени обврски. Тоа се две различни категории и не треба механички да се изедначуваат.
Но за граѓаните ефектот е многу реален.
Кога општината не плаќа навреме, некој друг го носи товарот.
Тоа може да биде фирмата што ја завршила работата, комуналното претпријатие, добавувачот, работникот или друг јавен субјект.
И така локалниот долг се претвора во ланец на неплаќање.
Гостивар и Тетово повторно меѓу најголемите должници
Најновата листа покажува дека проблемот не е рамномерно распределен.
На врвот е Гостивар, со доспеани, а неплатени обврски од речиси 15 милиони евра. Зад него е Тетово, со нешто помалку.
Ова не е нов тренд.
Уште на крајот на 2025 година Гостивар имал 14,609 милиони евра доспеани, а неплатени обврски, а Тетово 13,142 милиони евра. Во истиот период Град Скопје пријавил 5,646 милиони евра, додека Карпош имал 5,053 милиони евра.
Тоа покажува дека дел од општините не се соочуваат со привремен проблем, туку со континуирана акумулација на неплатени обврски.
А зад општините стојат уште поголеми долгови – јавните претпријатија
Ако долговите на општините изгледаат сериозно, уште поголема е сликата кога ќе се додадат нивните јавни претпријатија.
Заклучно со јуни 2026 година, општинските јавни претпријатија имале повеќе од 110 милиони евра доспеани и неплатени обврски.
Тоа значи дека само овие две категории – општините и нивните јавни претпријатија – се над 200 милиони евра неплатени обврски.
И тука веќе не зборуваме за еден градоначалник, една општина или едно лошо менаџирано претпријатие.
Зборуваме за модел.
Општините управуваат со јавни претпријатија кои треба да обезбедуваат вода, комунални услуги, јавен превоз, хигиена и други услуги од кои граѓаните зависат секој ден.
Кога тие претпријатија тонат во долгови, проблемот на крајот повторно се враќа кај општината.
А кога општината нема пари, повторно се враќа кај граѓанинот.
Унгарскиот кредит го отвора најнеудобното прашање
Ако 250 милиони евра се ставени на располагање за локална инфраструктура, а само една година подоцна доспеаните и неплатени општински обврски се зголемиле за околу 28 милиони евра, тогаш мора да се постави прашањето:
Дали државата финансира развој или само го одложува локалниот финансиски проблем?
Одговорот не може да биде автоматски „да“ или „не“.
Унгарскиот кредит е наменет за капитални проекти, а неплатените обврски се тековен финансиски проблем. Тие пари не се ист кош.
Но токму затоа треба да има многу поголема транспарентност.
Колку пари добила секоја општина? За кои проекти? Колку од проектите се завршени? Колку чинат? Колку од средствата се веќе исплатени? Колку нови обврски создаваат тие проекти?
И, конечно, дали истите општини кои добиваат милиони за нови инвестиции истовремено создаваат нови милионски долгови за тековно работење?
Без овие податоци, граѓанинот гледа само две спротивставени слики: нови улици и нови долгови.
Проблемот е што долгот не исчезнува кога ќе завршат изборите
Ова е особено важно во политичкиот календар.
Локалната самоуправа е место каде што политичките ветувања најдиректно се претвораат во финансиски обврски.
Нова улица.
Нов плоштад.
Ново јавно претпријатие.
Нова спортска сала.
Нови субвенции.
Нови вработувања.
Нови услуги.
Секое ветување има цена.
Ако приходите не растат со исто темпо, разликата не исчезнува.
Се претвора во долг.
И затоа бројката од повеќе од 93 милиони евра не треба да се гледа само како финансиски податок од една квартална листа.
Таа е сметка за начинот на кој се управува со локалната власт.
Македонија има проблем и со „невидливиот“ јавен долг
Уште поширока е сликата ако кон општините и нивните јавни претпријатија се додадат државните јавни претпријатија.
Најновите податоци покажуваат дека вкупните доспеани, а неплатени обврски на јавни и државни претпријатија, општини, министерства, училишта и други субјекти на крајот на јуни биле близу 700 милиони евра, а само за три месеци сумата пораснала за повеќе од 17 милиони евра.
Тоа е веќе системски проблем на јавниот сектор.
И не случајно Фискалниот совет предупредуваше дека, ако во јавниот долг се вклучи поширокиот круг на јавни институции и претпријатија согласно методологијата на ЕУ, јавниот долг би можел да достигне околу 62 проценти од БДП.
Тоа е суштинската разлика меѓу она што граѓанинот го слуша како „јавен долг“ и она што реално може да биде финансиски товар на јавниот сектор.
250 милиони евра не се малку. Но не се лек за систем што постојано создава нов долг
На крајот, приказната за општинските долгови не е приказна против инвестициите.
Напротив.
На Македонија ѝ требаат нови водоводи, канализации, улици, јавен превоз, енергетски ефикасни објекти и модерна локална инфраструктура.
Но инвестицијата има смисла само ако паралелно постои финансиски одржлива локална власт.
Инаку се случува парадоксот што сега го гледаме: државата зема кредит за да им даде пари на општините, општините добиваат пари за капитални проекти, а во истото време растат нивните неплатени обврски.
Тоа значи дека проблемот не е само во тоа што општините немаат пари.
Можеби поголемиот проблем е што начинот на кој трошат пари постојано произведува нови долгови.
А 28 милиони евра нови неплатени обврски за една година се доволно голема бројка за да се постави прашањето кое досега најчесто се избегнува:
Колку чини македонската локална власт – и кој на крајот ќе ја плати сметката?
