Skip to content
ПИОМ на буџетска инфузија – така изгледа пензискиот систем според бројките што министерот Ѓоко Велковски ги изнесе во интервјуто за „Аргумент плус“ на ТВ 24. За пензии месечно се потребни меѓу пет и 5,2 милијарди денари, а дури 47 отсто од средствата ги обезбедува државниот буџет, додека власта најавува нови пензиски фондови, откуп на стаж и можност пензионерите да работат без да ја изгубат пензијата.
Со септемвриската пензија, која ќе биде исплатена на почетокот на октомври, завршува привременото линеарно зголемување преку кое пензионерите во неколку фази добија вкупно 7.000 денари. Потоа системот се враќа на редовното процентуално усогласување, кое во овој циклус ќе изнесува три отсто.
Велковски оценува дека процентуалното покачување сега е поповолно бидејќи основицата кај пензионерите со најниски примања, според него, пораснала од околу 14.000 на повеќе од 21.000 денари. Но враќањето на процентуалниот модел повторно ја отвора разликата меѓу најниските и највисоките пензии.
Пензионерите со најниски примања ќе добијат зголемување од приближно 600 до 700 денари, додека кај повисоките пензии апсолутното зголемување ќе биде значително поголемо. Во услови на растечки трошоци за храна, домување, лекови и енергија, трите проценти тешко ја менуваат секојдневната пресметка на најранливите пензионери.
Многу подлабок проблем се отвора со податокот дека ПИОМ не може самостојно да ги покрива пензиските расходи. Според Велковски, 47 отсто од парите потребни за редовна исплата се префрлаат од централниот буџет.
Таквата зависност има директна цена и за останатите буџетски политики. Министерот посочи дека државата мора да одвојува средства што би можеле да бидат искористени за капитални инвестиции и развојни проекти, за да обезбеди редовна исплата на пензиите.
Една од причините е неповолниот однос меѓу вработените и пензионерите. Во Македонија има само околу 1,5 вработени на еден пензионер, што значи дека релативно мал број осигуреници треба да обезбедат придонеси за сè поголем број корисници.
Дополнителен притисок создава краткиот просечен пензиски стаж. Според бројките изнесени во интервјуто, македонскиот просек е околу 22 години, наспроти 35 до 40 години во повеќе европски држави.
Сивата економија дополнително ја празни касата. Голем број работници официјално се пријавени на минимална плата, додека остатокот од примањата го добиваат во готовина. Работодавачите на тој начин плаќаат пониски придонеси, ПИОМ собира помалку средства, а работниците еден ден ќе добијат значително пониски пензии.
Незадоволство отворија и првите исплати од вториот пензиски столб. Годинава право на таква пензија оствариле 147 граѓани, а дел од нив реагирале дека по две децении штедење добиле пониски износи од очекуваните.
Владата како одговор подготвува воведување мултифондови. Осигурениците до 47 години би биле насочувани кон поагресивно портфолио, со поголем ризик и можност за повисок принос. За граѓаните од 47 до 57 години се предвидува умерено ризичен фонд, додека парите на лицата над 57 години би се чувале во конзервативно портфолио.
Доколку осигурениците самите не изберат фонд, нивните средства автоматски ќе бидат распределени според возраста. Моделот треба да донесе повисоки приноси на долг рок, но истовремено поголем дел од инвестицискиот ризик го префрла врз самите осигуреници.
Меѓу најавените измени е и можноста за откуп на пензиски стаж. Граѓаните што ја достигнале старосната граница од 62, односно 64 години, а имаат најмалку 13 години стаж, ќе можат да докупат најмногу две години за да го исполнат законскиот минимум од 15 години.
Месечниот износ за откуп, според најавата, би се движел од 6.000 до 6.500 денари. Мерката треба да важи две години, а процените се дека во првата година би ја искористиле околу 1.000 граѓани.
Се подготвува и законско решение со кое пензионерите, вклучително и корисниците на семејна пензија, ќе можат легално да работат и да примаат плата без да го изгубат правото на пензија. Владата очекува со ова да се активира дел од работната сила и да се зголеми приливот од придонеси.
Велковски информираше и дека по теренската проверка на повеќе од 32.000 семејства, над 2.000 корисници го изгубиле правото на гарантирана минимална помош бидејќи не ги исполнувале условите. Тоа претставува околу шест до седум отсто од проверените случаи.
И покрај препораките од Меѓународниот монетарен фонд и Светската банка, Владата засега не планира зголемување на старосната граница за пензионирање. Најавените реформи треба да ги опфатат вториот столб, откупот на стаж и работното ангажирање на пензионерите, додека трансферот од 47 отсто од државниот буџет останува клучната бројка за финансиската состојба на ПИОМ.
