Skip to content
Три проценти звучи поинаку кога ќе се претвори во денари. За просечниот македонски пензионер октомвриското зголемување ќе значи нешто повеќе од 800 денари месечно – сума што денес може да се потроши со едно мало пазарење во маркет.
Ако за ориентир се земе последниот достапен податок на ПИОМ за јуни, кога просечната пензија изнесувала 28.103 денари, зголемувањето од три проценти изнесува 843 денари. Новата просечна пензија би била околу 28.946 денари. Кај пензија од 20.000 денари зголемувањето е 600 денари, кај 30.000 – 900, а кај 40.000 денари – 1.200 денари.
Прашањето е што реално купуваат тие 843 денари.
Актуелните цени во маркетите даваат прилично конкретен одговор. Литар поевтино млеко во септември може да се најде за околу 55-65 денари, десет јајца за околу 102 денари, а литар сончогледово масло најчесто е околу 95-107 денари.
Ако пензионерот целото зголемување го потроши само на еден производ, 843 денари се приближно 15 литри поевтино млеко, осум литри масло или осум пакувања по десет јајца. Со пазарна цена на основен леб од околу 35 денари, станува збор за околу 24 леба.
Пореално, зголемувањето може да изгледа како една скромна дополнителна торба за дома: пет литри млеко – околу 280 денари, 20 јајца – околу 204 денари, два литри масло – околу 200 денари и четири леба – околу 140 денари. Вкупно – околу 824 денари.
И со тоа практично исчезнува целото месечно зголемување.
Или, ако пензионерот вози автомобил, дополнителните 843 денари денес се доволни за нешто повеќе од осум литри дизел. Од 22 септември максималната цена на дизелот е 104,50 денари за литар.
Ако парите се потрошат надвор од дома, математиката е уште пократка. Во скопските кафулиња кафето веќе често се движи над 100 денари, а на дел од местата достигнува и 150 денари. Тоа значи дека целото просечно пензиско покачување вреди колку шест до осум кафиња во кафуле.
Но најдобрата слика за вредноста на покачувањето не ја дава ниту млекото ниту кафето, туку целата кошничка.
Синдикалната минимална кошница за август изнесуваше 68.675 денари за едно четиричлено домаќинство. Само за храна и пијалаци биле потребни 25.032 денари, или околу 807 денари дневно за целото домаќинство. Тоа значи дека дополнителните 843 денари од просечната пензија се речиси еднакви на само еден ден од трошоците за храна во синдикалната пресметка за четиричлено семејство. Оваа споредба не е пресметка за самохран пензионер, туку мерка за тоа колку е мала сумата во однос на денешните трошоци.
Уште поважна е споредбата со движењето на цените.
Во јули месото било за 6,6 проценти поскапо отколку една година претходно, млекото и јајцата за 4,4 проценти, а маслата за 6,75 проценти. Значи кај неколку групи храна што редовно се наоѓаат во пензионерската кошничка, годишниот раст на цените бил повисок од сегашното зголемување на пензиите од три проценти.
Тука е и суштинската разлика меѓу процентуалното и досегашното линеарно зголемување.
Пензионер со 20.000 денари ќе добие 600 денари. Пензионер со 50.000 денари ќе добие 1.500. Исти три проценти, но 900 денари разлика во покачувањето. Токму затоа линеарните зголемувања повеќе им одговараа на оние со ниски пензии, бидејќи сите добиваа ист износ, додека процентуалниот модел повторно ја зголемува апсолутната разлика меѓу најниските и повисоките пензии.
Кај просечната пензија, пак, 843 денари не се безначајни – можат да покријат дел од сметка, неколку основни прехранбени производи или дел од месечната терапија. Но тешко може да се зборува за сериозно подобрување на животниот стандард кога едно обично мало пазарење денес лесно се приближува до 800 или 1.000 денари.
Затоа трите проценти на хартија значат раст на пензијата. На каса, за просечниот пензионер, значат приближно една дополнителна торба со основни производи месечно.
